Dantzan.com blog komunitatea

Sortu blog berria   Sar zaitez blogera

2013/12/28 11:42:14.560491 GMT+1

Iruñeko Baltasar dela eta...

Iruñean, badira urte batzuk jada, kalaka handi-samarra izaten dugu errege bezpera heldu ahala, Baltasarren kolorea dela eta. Oier Araolazak ere idatzi zuen duela 5 urte gai honi buruz, eta beraz, bistan da gai orokortua dela Baltasar beltz edo belztuaren arteko dilema. Baina Iruñeko kasuak baditu zenbait baldintza berezi.

Izan ere, Iruñean Baltasarrena egin izan du azken 30 urteotan Fernando Lizaur jaunak, Errege magoen kabalkadaren elkarteko presidentea denak. Baltasar erregearen postu hori eremu itxia izateak min ematen dio, antza denez, iruindar askori eta Lizaurri Baltasarren jabetza kentzeko lanean ari dira duela zenbait urte.

Lan zail horretan (Lizaur tematua baitago postuari eusten, elkarteko presidente denez) azken amarrua izan da pertsona beltzen eskubidea aldarrikatzea Baltasarren papera egiteko. Nire ustez mesede txikia egiten zaie etorkinen eskubideei, bi iritzi kontrajarrien kasketaldiarekin nahastuz. Zeren irudi luke beltz koloreko pertsonen Baltasar izateko eskubidea aldarrikatzen dela, zertarako eta Lizaur bere postutik kentzeko. Eta niretako bi debate ezberdin dira.

Hasteko, esan dezadan, niri ere iruditzen zaidala aski loria izan duela Lizaur jaunak 30 urtez eta badela garaia Baltasarren postua beste norbaiti uzteko. Baina ez edozer preziotan, eta azken hau azalduko dut.

Arestian aipatutako Oier Araolazaren artikuloan zera irakurri dezakegu:

"Beltz autentikoaren aldeko aldarrikapenak lehendik zetozen. Azken urteotan, Baltasarren aurpegi kolorearen faltsutasuna salatu da zenbait herritan: “Margotuta dagoela antzematen da! Hobe litzateke benetako beltza jartzea”.  Badirudi Baltasarren beltztasun jatorrizkoa aldarrikatzen dutenek itsu-itsuan sinesten dutela Santa Klausen bizar zuriaren sortze naturalean"

Eta:

"Folkloreak ez ditu natur zientziek balioesteko moduko egitateak bilatzen, iruditeria propioa du eta mitoekin jolastuz gure kultur tradizioarekin bat egiteko aukera ematen digu. Baltasar beltza da, baina ez Afrikatik etorri zaizkigun lagunen tankerakoa, gure irudimen kolektiboak eraikitako "beltza" baizik. Baltasarren belztasuna kulturala da, ez fisikoa.

Baltasarren larru beltza, Meltxorren bizarra, Gasparren koroa edo pajeen arropak bezain faltsua zein egiazkoa da".

Azken egun hauetan eztabaida pare bat izan ditut gai honen inguruan eta argudio horiek emanda jaso ditudan erantzunetako batzuk izan dira: "logikak agintzen du", "haurrak ez dira tontoak, konturatu egiten dira", eta halakoak.

Lehenengo argudioari, berriz ere Oier-en hitzegin erantzunen nioke: "Iruditeria mitikoak ihes egiten dio egiantzekotasunari, baina horrek ez dio benetakotasunik kentzen".

Bigarrenarekin ados, haurrak ez dira tontoak! Baina nik Baltasar belztua ezagutu izan dut beti eta beltza zela sinetsi!

Beraz, Lizaur Baltasar postutik kentzearekin ados nengoke, baina beste trikimailuren bat erabilita. Izan ere, etorkinak integratzeko errege magoen kabalkadan Baltasarren postua betetzea modu eraginkorra iruditzen bazaigu, ni ere ados (nahiz iruditzen zaidan aldarrikapen hori bigarren mailan geratzen ari dela Iruñean, asmo nagusia Lizaurri postua kentzea baita. Nik ez nuke etorkinen eskubideekin jolas eginen). Baina, eskubideez ari bagara benetan, izan dezatela eskubidea baita Gaspar eta Meltxorrena egiteko ere (baita Olentzerorena egiteko ere, zergatik ez!), edo bestela utz diezaiogun etorkinen eskubideak bezalako gauza serio bat axolagabe erabiltzeari. 

Zeren berdintasunaren izenean beltz batek beltzarena bakarrik egiten ahal badu, eta zuri batek zuriarena, ondorioezta genezake emakumeak emakumearena jokatu beharko lukeela eta abar. Aldrebeskeri galanta!

Nik ez nuke inolako arazorik Gaspar, Meltxor eta Baltasar, hiruak, beltz balira (eta emazte, nahi balute) beste garai batzuetan hiruak zuri izan diren gisan!

Nork: aritz.2013/12/28 11:42:14.560491 GMT+1
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (0) | Errenferentziak: (0)

2013/12/19 15:10:18.581385 GMT+1

Jantzi dantza soinean!

Autobombo pixka bat gaurkoan, baina agian norbaiti interesgarri egiten ahal zaio, eta zer arraio!.

Iaz kamiseta batzuk egiten hasi nintzen eta "La Tostadora" izeneko webgune batean salgai jarri. Denbora honetan hainbat marrazki egin (eta borratu) ditut. Horietako batzuk dantzarekin lotura zuzena dute eta agian dantzazaleren bati interesatzen ahal zaizkio. Beste zenbait tokietan agertu izan da kamiseten inguruko informazioa eta nola ez ba dantzan.com-en?

Beraz, hemen dituzue dantzarekin (edo musikarekin) zerikusirik duten diseinuak:

On egin!

Nork: aritz.2013/12/19 15:10:18.581385 GMT+1
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (0) | Errenferentziak: (0)

2013/12/07 12:11:59.013213 GMT+1

Maridomingi Go Home!

Gainean ditugu berriz ere gabonak eta baita data hauei dagozkien ohiturak eta mazapanak. Eta berriz ere helduko da Olentzero bere bertsio guztietan (baita Bizar-zuri euskaldun gisa ere) eta bere ondoan, gero eta gehiago, Maridomingi.

Berez ez nengoke tradizio baten aldaketa baten kontra (biak batera baitoaz) ez balitz, ustez bilatzen diren baloreen kontrako aldaketa iruditzen zaidalako. Esan nahi baitut, Maridomingi generoen arteko berdintasunaren irudi bilakatu dela azken urteotan eta niretako fabore txikia egiten dio aldarrikapen horri ditxosozko Maridomingik.

Hasteko, uste oker batetik partitzen gara: Olentzero gizona da, beraz emazte bat behar du ondoan. Nork dio Olentzero gizona denik? Dagoeneko jakina da, esaterako Leitzan, Olentzero emakume irudikatu izan dutela inoiz.

Bestetik, Olentzero gizona bada, emazte bat behar du ondoan? Zergatik behar du heterosexuala izan? Ondoko urratsa zein izanen da, mutiko beltxaran bat eta neskatiko ilehori bat ematea seme-alaba gisa, familia tradizional perfektuaren adibide? Nire ustez Olentzero ez da inondik inora hori!

Baina Maridomingiren presentzia onartuta, nola ematen zaio eta nola onartzen diogu bigarren mailako paper hori? Olentzeroren atzean bezala, opariak paperean biltzen, erdi-mutu, lorontzi gisa, erratza pasatzen ez bada...

 

Honengatik guztiarengatik Maridomingi Go Home!!!!!! Olentzero eme (edo ar) baten alde!!!

 

Nork: aritz.2013/12/07 12:11:59.013213 GMT+1
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (12) | Errenferentziak: (0)

2013/07/16 09:59:27.842003 GMT+2

Iruñeko erraldoi eta prozesioari buruz, Urbeltz

Atzoko Jose Angel irigaray-ren testuaren haritik Juan Antonio Urbeltzen beste bat ekarriko dut gaur hona. Aitor Calleja eta Unai Lako-ren "Gigantes de Navarra" liburuan Iruñeko erraldoien jatorriari buruz idazten du Urbeltzek eta bide batez, San Ferminen prozesioari buruz ere ikuspuntu aberasgarria eskaintzen digu. Honela dio:

"(...) Como imagen simbólica del hambre, el gigante representa lo insaciable. Todo él es tripa, desde la raíz del pelo hasta la uña del pie, una tripa como la del Gargantúa de François Rabelais, imposible de llenar. Una de las apariciones festivas más celebradas en Navarra es la del gigante del Carnaval de Lantz. En este conocido drama rural y como figuración del hambre, el gigantesco espantapájaros de brazos abiertos es paseado en medio de la "locura", que no otra cosa representa la turba de txatxos que lo rodea. Por lo demás, y para completar la idea del hambre, el zaldiko o "caballito" es, desde los textos sagrados del Antiguo Testamento y el Apocalipsis de San Juan, un símbolo calamitoso de la plaga de langosta. Y ya se sabe que la plaga de langosta es una maldición apocalíptica, una tormenta biológica capaz de oscurecer el sol, cuya consecuencia más terrible es el hambre. El drama rural de Lantz termina con la captura y ajusticiamiento del legendario "bandido", lo que equivale a decir que la amenaza de hambruna que ha recorrido las calles de la aldea ha sido controlada.

(...)

El orden de significados reunidos en esta celebración (procesion de San Fermín) ofrece una importante información histórico-etnográfica. Para empezar, la procesión en sí misma es "fundante". Quiere esto decir que cada año y en este día, la ciudad de Pamplona vuelve a su sobrentendido Origen, al momento en que fue fundada después de haber vencido a los monstruos fluviales que pululan por la vega del río Arga y otras potencias que la acosaban.

(...)

En la plaza del ayuntamiento, cuya parte posterior se sitúa encima mismo del río, se incorpora la Corporación Municipal en "cuerpo de Ciudad", acompañada en el protocolo por los los maceros municipales, con maza de plata, peluca y traje de gala y el grupo de dantzaris. Los atributos significantes que adornan al grupo de munícipes se revelan articulados, sin que sepamos cómo, sobre modelos venidos del lejano Neolítico. El conjunto viene a decir al pueblo de Pamplona cómo está la situación. La primera autoridad municipal lleva en la mano la vara simbólica de su alta dignidad que es, doblemente, vara de la Justicia y vara de medir las transacciones mercantiles. Como emblema de su pertenencia al Consistorio, los concejales llevan en una mano el llamado «junquillo», un fino y flexible junco con el que forman un pequeño aro. El junco aquí, como atributo de poder municipal, más los maceros que acompañan a las autoridades (que son imagen y representación de los citados basajaunas u ‘hombres salvajes’) dicen al pueblo que el proceso civilizador sobre la orilla fluvial se ha completado. Los juncos de la margen del río, secos y cortados, están en las manos de los ediles, en tanto que los ‘hombres salvajes’ están tan «domesticados» que desfilan junto al Consistorio como protección armada.

     Los dantzaris son una parte muy importante en estas celebraciones «fundantes». Si bailaran makil-dantzas o ‘danzas de palos’ en distintas partes del recorrido procesional, estarían dando vida a los combates ceremoniales que, in illo tempore, era obligado bailar al objeto de dominar el Mal alejándolo. En tales contextos ecológicos y climáticos, el Mal al que nos venimos refiriendo trae, vía mosquitos y tábanos, peligrosísimos contagios que históricamente han causado terror en las poblaciones que las han padecido.

Y hablando de estas calamidades, el protocolo de la procesión del día de San Fermín lo cierran la bandera de la ciudad y el bulto del Santo. La bandera es una bellísima conjunción de esoterismo islámico y cristiano. Verde en su tela, el color del Profeta, el abismo o centro de la bandera recoge la corona de espinas rodeando las cinco llagas, entendiendo el conjunto como el más genuino símbolo de la pasión y muerte de Cristo en la cruz. En Pamplona, este dramático emblema cristiano es renovado cada año la tarde de Jueves Santo, mediante un voto perpetuo que se remonta a 1599, cuando por intercesión milagrosa de esta figuración sagrada, la Ciudad fue liberada de una espantosa epidemia.

     En cuanto al Santo, y dejando de lado los aspectos hagiográficos de su vida apostólica, lo destacable en él, desde un punto de vista puramente esotérico es el color moreno de la cara. Este color delata un existir simbólico originado en el interior de la tierra. Por ese color oscuro, San Fermín es equiparable al mairu o «moro» de las tradiciones folclóricas europeas. Ese «moro» folclórico en todo es anterior al Islam, es el Otro, con un origen mítico explicado por San Isidoro (c. 580-636) en Las Etimologías. Pero el poderío del devenir histórico unido a la lejanía de la metáfora ha obstruido el libre fluir de ésta, por lo que el folclore ha tenido que identificarlo con el moro histórico, haciendo indistinguibles el uno del otro. San Fermín pertenece al arquetipo de las «cabezas negras», de aquello que los especialistas en Historia Antigua denominan la «primera humanidad». Una primera humanidad a la que atribuyen, desde Mesopotamia hasta China, la fundación de pueblos, imperios y civilizaciones, y que nace a la Historia con los cambios a que da lugar el período Neolítico en su instante más auroral".

Nork: aritz.2013/07/16 09:59:27.842003 GMT+2
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (0) | Errenferentziak: (0)

2013/07/15 11:32:0.467979 GMT+2

Birsortu da Iruñea eta nire dantza grina!

Bukatu dira San Ferminak eta triste gaude iruindar gehienok (Saloura joan ez garenok behinik-behin). Eta bestondoa uste baino txikiagoa dela probestuz, irakurtzeko ahalmena ez zait desagertu eta pasa diren bestei buruz irakurtzen daramat goiza. Tartean, berriz jo dut Jose Angel Irigarayk Ortzadarren hirugarren Sukil argitalpenean idazten dituenetara (Sanfermiñak, erritozko jaiak; kaosaren besta).

Erraldoiekin eta erraldoirik gabe dantzan pasa izan ditut azken urteotako San Ferminak eta horiei buruz Irigarayk esaten dituenak ekarriko ditut hona, atrebentziaz, biziki ikuspuntu interesgarria delakoan:

Erraldoi eta kilikiei buruz dio:

"Beste ospakizun berezi eta nabarmena zigante eta kilikien konpartsa da. Horiek ere egunero hirian barnako ibilbide desberdinak eginez Iruñea guztia kurritzen dute, erritozko sakralizazionearen antzekoa garatuz. Bertan erraldoiak - bost axola zeintzuk diren konkretuki irudikatuak- behialako arbasoak dirateke; hasmentako adimenarentzat -haurrarena eta gizartearena- erraldoi eredu gisa agertzen dira, jaietan egunero karrikaz karrika dantzan hirian erritozko babesa dute hedatzen, doinu zaharrak lagun eta pertsonaia bereziek inguraturik: zaldikoak, kilikiak, buruhandiak eta musikalariak. (...)

Pertsonaia horiek, gainerat, ziganteen laguntzaile eta zaindari izan ezezik beste eginkizuna dutenak dira: mutiko eta neskatilen gibeletik eman maskuriz -hots, larruz (iniziatikoa) - jo beharrez. Erran nahi baita haiek hauek deituz eta zirikatuz eta hauek haiek izituz eta joaz beste iniziazionezko erritoa garatzen da, gizartearen mitozko sortzaile eta zaindariaren inguruan."

San Ferminetako prozesioa agintarien, elizaren eta elitearen ekitaldi gisa ikusten dute ez batek edo bik, baina Irigarayk askoz ikuspuntu aberats eta ederragoa ematen du San Ferminen segizioaren inguruan:

"Konpartsa hori San Fermin eguneko prozesioan ere joan ohi da; itxuraz azaltzen den baino haratago doan ospakizuna.

Ene aburuz, barnago eta sakonago dago oinarriturik kanpoko adierazpenek erakusten dutena baino. Hori ere ospakizun sakratua da, baina ez egungo erlisionezko zentzuaren karietarat bakarrik (San Fermin, eliza eta beste agintariak), sakonki dantzan kontzepzione sakratuarentzat ere baizik. San Fermin egungo erlisionezko ikusmoldeen araberako eredu bat bilakatu da; harekiko debozione, atxekimendua, atabikoa da, behialako sineste eta konportamenduetan oinarritua eta arketipoarekin zerikus eta lotura duena. Horregatik, prozesionea hiritar-erlisionezko ospakizun bat baino askoz ere gehiago da. Nik erranen nuke eredu berriaren inguruan dena dela biltzen batasunean (arketipo zaharra itzaina/artzaina/(h)artza bera, lurrarekiko zentzuaz "beztua", hortik kolorea, Garesen bezala: "Santiago beltxa"), baina gizaeraren bikoiztasuna azalduz eta adieraziz: gibelean diakroniaz kanpoko adierazle, sinkroniazko zentzu sakartua dutenak (erraldoiak, zaldikoak, kilikiak, musikalariak - herri musikalariak -, dantzariak eta beste); aitzinean, mugan bailitzen, musika banda, ordenaren mezulari eta, bergisan, kaosarekiko erakarpen oldarrak ditukeena; erdian, zaintzalez inguraturik, suerte guztiko agintariak, hots, diakronia edo "ordena"; San Ferminen irudia ere horiekin batera doa. Eta elizara iristerakoan "ordena" sartuko da, hura ordenaren egoitza bat baita; "Kaos"-a, aldiz, ez, berezko duen espazioan da geldituko, karrikan. Gero, elizkizunak bururatzearekin, lagungoa martxan emanen da berriz katedralaraino, doinuak eta dantzak alaiki nahasirik. Han hareago nahasten dira, bereziki "Maria" ezkilnagusiaren azpian gertatzen den "unetxoan". Eta hunela osatzen da antropologikoki mintzatuz, liburu idekitzat har daitekeen ospakizun berezia: arketipoaren eredu berria den San Ferminen inguruan izaeraren bi alderdiek - kaos eta ordena, sinkronia eta diakronia- ludikoki eta jaigiroan, dotore eta ospez bizitzen eta osatzen dutena".

Finitzeko:

"Denbora sakratuaren aldia hastearekin, Georges Balandier-i jarraituz, gizartea erritozko garaian murgiltzearekin eta jatorrizko kaosaren antzeko egoera gertatzearekin, jaia gizartearen eraberritze, iraunarazte eta tinkatzeko bide-era-ospakizun nagusienetakoa bilakatzen da. Gizarteak bere iturburu eta egiturak eraberritzen ditu, bai eta munduan kokatzeko era eta irudikatzen den mundua ere."

Beraz, 9 besta egun hauen ondotik iruindar jendartea birsortu egin da beste urte batez eta berarekin, ekitaldi zoragarri horietan dantzatzeko nire grina ere!

Nork: aritz.2013/07/15 11:32:0.467979 GMT+2
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (0) | Errenferentziak: (0)

2013/06/25 23:19:57.699380 GMT+2

Iruñeko Neska eta Mutil-nausiak

Azken asteotan Iruñeko auzoetako festak izan dira, txandaka, ia-ia San Ferminak heldu eta pixka bat lehexeagorarte. Duela zenbait urtetik hona Maiordomoen ohitura berreskuratu eta auzo horietako bakoitzean haien dantza egin ohi dute, garai batean bezala, festei hasiera emateko.

Txantreako jaien aitzin han eta hemen irakurri nuen maiordomoei maizter esaten zietela. Nondik heldu den ez dakit, baina akats larri samarra iruditu zitzaidan. Maizterrak etxe batean errentan bizi ziren pertsonak izaten ziren. Deus ez ikustekorik festak antolatzea xede zuten Maiordomo horiekin.

Akats hortaz ohartarazten saiatu nintzen, Maizter ez zela egokia, Maiordomo edo Danbolinausi erabili izan dela tradizionalki Nafarroan kargu hori izendatzeko, baina nago nire oihartzuna txiki samarra dela.

Igandean Arrotxapeko zubi ondoan karrikaratu genuen soka-dantzaren kari, Kike Diez de Ulzurrun kazetari eta itzultzaileak deitu ninduen (Euskalerria irratiaren hastapenetan Iruñerriko azken euskaldun-zaharrak elkarrizketatu izan zituen berak) eta esan zidan Iruñea eta Iruñerrian Mutil-nagusi (mutilnausi) edo Neska-nagusia (neskanausi) esaten zitzaiela gaztelerazko Mayordomoei.

Beraz hemendik aurrera badugu festei hasiera ematen dieten kargudun horiei izendatzeko modu egoki eta ederra: Neska-nausi eta Mutil-nausiak!

*Arrotxapeko mutil-nausi bat, XX. mende hasieran

Nork: aritz.2013/06/25 23:19:57.699380 GMT+2
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (2) | Errenferentziak: (0)

2013/04/02 11:29:16.308371 GMT+2

Dantzaren orainaz eta geroaz gogoetatxo bat

Azken egunotan buruan bueltaka izan ditudan zenbait ideia ordenatzeko modua besterik ez da sarrera hau, baina besteekin ere partekatu nahi nituen, eta beraz, blogean plazaratu. Desordenatua izanen da testua agian, edo ideien arteko zalantzazko loturak izanen dira, nondik hasi ere ez dakit ongi, baina tira...

Aspaldiko tendentzia da baina azken denboretan oraindik errotuago ez ote dagoen, ikuskizun sortzaile abiatzen diren dantza taldeen mugimendu hori. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan indar handi bat du, baina Bidasoaz honataragoko lurraldeetan ere bota du erroa tendentziak. Molde berezi bateko ikuskizunak izaten dira gainera, traola hauek lagun dituztenak: #berritzaile, #kontzeptu, #moderno, #istorio, #komunikatu #koreografoa. Beste arte espresio batzuekin eta dantzaren beste genero batzuekin uztartzen da horietan dantza tradizionala, jantzi eta doinu ez-ohikoez lagunduta, ikus-entzunezko baliabideekin batera, zenbaitetan.  

Bide hori bilakatu da dantza talde askoren funtzio, bizi eta helburu. Eta pena hartzen dut.

Aurrekoan irakurri nion Kalakan taldearekin Maddona laguntzen mundua ezker eskuin korritu zuen Thierry Biscary-ri, Pop kantari famatuaren ikuskizunak 2 orduko argi, dir-dir eta ilusio ikuskizunak zirela, baina benetazko emoziorik ez zutela sortzen benetan. 

Eta zer zaila emozioak sortzea… 

Dantza legoai metaforikoa da eta azken aldian usu erabiltzen da istorio literalak kontatzeko. Horrek dantzak emozionatzeko duen gaitasunaren parte handia ebasten dio. Gorago deskribatutakoen gisako ikuskizunekin hori bera gertatzen zait, ikusgarriak dira bai (batzuk), nahi beste argi, baliabide eta unean-uneko indarra izan dezakete, baina hortik haratago zer?

Niretako beste zerbait sendoago baten beharra du dantza tradizionalak eta dantzariak berak. 

Dantzaren mundua korridore baten gisara irudikatuko nuke nik, alde batean zein bestean hamarnaka ate eta ate bakoitzean, dantza sistema ezkerdinen izena (ingurutxoak, dantza-jauziak, dantza preklasikoak, soka-dantzak, ezpata-dantzak, trokeo-dantzak, bikote-dantzak, dantza-lotuak, kontra-dantzak…) eta argazki bat. Ate horietako bakoitza zabalduz gero, mundu oso bat bilatuko dugu eta bertan nahi bezainbeste sakontzeko aukera izanen dugu, gure paseatzeko gogoaren arabera. 

Aitzitik, atean dagoen argazkiari erreparatuta, barruan dagoena ezagutuko dugula uste badugu, horra gure akatsa! Areago, argazki soil horiekin colage bat egiten badugu. Denborapasa gisa ongi egon daiteke, baina dantza tradizionala zaindu eta hurrengo belaunaldiari emateko ardura gure bizkarren gainean dugu, lagunok!

Xabier Silveirak irabazi du berriki 2013ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa eta garaipenaren biharamunean  etorkizunari buruz galdetu dio Jon Artanok. Urak bere bidera (bere neurrira) bueltatu diren etorkizuna imajinatzen du Silveirak, horrenbeste argi eta fokorik gabe, neurriz kanpoko handi-nahikeririk gabe, bertsolari bikotea unitate izanen duen sistema batera, hiriko bertsolari ilustratuari eman zaion gainbalorearen hautsa pixka bat harrotzen lortuko duen bertsolaritza.

Dantzariok ere hasi beharko ginateke gure alorraren etorkizun horretan pentsatzen. 

 

 

Nork: aritz.2013/04/02 11:29:16.308371 GMT+2
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (4) | Errenferentziak: (0)

2013/03/14 14:02:26.291801 GMT+1

Otsagabiko Katxutxaren arrastoaren atzetik

Bereziki maiteak ditut Otsagabiko dantzak. Orhipeko zoko horretan gordetako altxor bat iruditzen zaizkit, haien sinbolo izkutuengatik, jantzi berezi horiengatik eta haien urrats eta doinuen edertasun eta indarrarengatik, besteak beste.

Duela urte batzuk, interneteko nabigaldi aspertu horietako batean "Hiruduna" izeneko partiturak trukatzeko webgune batean Huesca-ko jota batekin topo egin nuen "La cachucha" izenekoa. Entzun nuen eta horra nire sorpresa!

Berehala jakinmina piztu eta hor barna katxutxa gehiago ba ote zen kuxkuxeatzeari ekin nion. Et bai! Badira!

Wikipedian edo Gazteleraren akademiaren hiztegian begiratuz gero ikusiko dugu "Cachucha" XIX. mendeko andaluziako dantza aire ternario bat dela, batzuetan kaskainetekin joa dantzatu izan dena. Hari horri tiraka zenbait kontu interesgarri agertu zaizkit.

Esaterako:

1836 urtean Fanny Essler dantzari alemandarrak, Parisen "Le Diable boiteaux" balletaren baitan eman zuen katxutxa lehenbizikoz (ustez) nazioartean. Garai hartako Andaluzian hedatua zen "Escuela bolera" delakoa, eta dantzatzen zituzten dantzen artean katxutxa agertzen zaigu. Horrelako zerbait dantzatuko zuen Fanny Essler-ek Parisen duela 180 urte inguru.

Garai hartako konpositorea dugu Johan Strauss. Badirudi katxutxak hartu zuela nolabaiteko ospea nazioartean, izan ere, Strauss-ek ere badu berea:

Baina urrutiegi joan gara. Itzul gaitezen berriz Andaluziako dantza doinu horretara.  XIX. mendeko aire honetan oinarrituta, badugu Espainiako independentziaren gerrako kantu bat "La Cachucha" izenekoa, hau ere. Dirudienez, kantu hori 1812an berean sortu zuten Cadiz-en Fernando VII.aren zaleak, honako letrarekin:

Yo tengo una cachuchita

Que siempre está suspirando

Y sus aires y suspiros

Se dirigen a Fernando.

 

Ay vamonos,

Vamonos cachucha mía

Ay vamonos

Vamonos a la Carraca

 

Hona entzungai:

Dirudienez, kopla eta doinu hori zabalduz eta zabalduz joan zen, garai hartako beste hainbat bezala, eta Andaluziatik iberiar penintsulako beste zokoetara ere heldu zen. Esaterako, Segoviara!

Lastrako amabirjinaren erromeria, Arcones - Segovia

Eta segur aski, inora baino ederrago, baita Otsagabira ere!

 

Nork: aritz.2013/03/14 14:02:26.291801 GMT+1
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (0) | Errenferentziak: (0)

2013/01/30 10:24:12.616000 GMT+1

Atsuak Ituren eta Zubietako zomorro

Pena handiz baina beste behin ere ez dut Ituren eta Zubietako inauterietan egoterik izan. Hala ere, saiatu naiz egunkarietan-eta, bertako berri irakurtzen eta irudiak begiratzen. Ederra behar zuen giroa, udaberriko eguraldiaz lagundua, gainera.

Ikusi ditudan argazkietatik, batek ernegatu nau bereziki, eta ez naiz ari motozerrarekin, maskara itsusiz eta gorputz biluztua odoletan ateratzen diren zomorroez (nahiz eta akaso hauek ere zomorrotzat har ditzakegun). Hau izan da argazkia:


(ONDIKOL, Noticias de Navarra)

Azken asteotan irakurri izan ditut han eta hemen "Kontuz, atsuak!" ETBko saioko aktoreen maneren ustezko graziari buruzko kritikak. Niri grazia egiten zidaten hasieran, baina uste dut haien umorea errespetu faltaren mugan dagoela behar baino gehiagotan. Honako honetan beste behin!

Oier Araolazak behin baino gehiagotan idatzi izan du "Space Invaders"-ei buruz (hemen eta hemen, behintzat). Gai honi buruzko, irudigile batek festa batean hartu behar duen paperari eta lekuari buruzko, jardunaldiak ere egin izan ditu Eusko Ikaskuntzak. Horietan María Angeles Sanchez kazetari eta argazkilariak zentzuz zioen: "lehenengo tradizioa, ondoren argazkia!" Atsoek irakurri beharko lukete kronika hori, sikiera! Ez bada Oier-ek twitter-en bota didan beste hau...



Ehunka herritarrek (Ituren eta Zubietakoek) haien identidade ikonotzat duten festa baten erdira protagonista asmoekin eta inolako errespeturik gabe sartzea tamalgarria iruditzen zait.

Bestalde, pentsatzen jarrita, Iturengo edo Zubietako zomorroen orga baten itxura hartzen diet nik Maikrux eta Maikarmeni!


Nork: aritz.2013/01/30 10:24:12.616000 GMT+1
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (1) | Errenferentziak: (0)

2013/01/17 11:43:49.722000 GMT+1

Poesia (eta dantza) gaurkotu beharraz

Urtarrilaren 16an, poesia eguneratu beharrari buruzko kezken inguruko artikuloa idatzi zuen Iñigo Astiz kazetari finak Berrian. Bertan hainbat idazleren hitzak jaso zituen Astiz-ek. Ni ez naiz poesia irakurle fina, baina interesa piztu zidan gaiak eta artikuloa irakurtzeko denbora hartu nuen.

Iñigok elkarrizketatutako idazleetako bat Angel Erro Burlatarra dugu. Idazle zorrotz eta piperduna da Erro eta bereziki interesgarri iruditu zitzaikidan bere hitzak. Hona hemen horietako batzuk:

«Gaurkotzeari buruzko kezka oso zaharra da. Kasik-kasik, kontu zaharkitu bat da»

«Neurri batean, alferrekoa da zaharberritzeari buruzko kezka hori. Ez da zerbait guk egin behar duguna kontzienteki, da gauza bat berez datorkiguna. Berdinak izaten jarraitzen saiatuta ere, aldaketak egingo ditugu (...) Aldatzeko saio kontziente bat egiten duzunean, arriskua da gelditzea oso kontu kanpokoetan. Oso zaharberritze azalekoa da hori. Eta zaharberritzen duzu kontu teknikoetan, eta hizkera eta lexikoan. Baina badaude sakoneko aldaketa batzuk nahi gabe joaten direnak eta gaur egun ikusten ez ditugunak. Gu konturatu gabe ere gertatzen direnak»

Izan ere, Erroren esanetan poesiaren alorrean nola, dantzaren munduan ere, gaur eguneko eztabaidagai izanagatik ere, zaharra da zaharberritze beharrari buruzko iritzia (artikulo horretan agertzen dena baino zaharragoa ere, baina balio dezala adibide gisa).

Bestetik, niretako, dantzaren munduan ere modu inkonstzientean gertatzen da zaharberritze hori, dantza bat dantzatua den une bakoitzean berritzen doalako eta dantzari berak ere ez duelako bi aldiz berdin-berdin dantzatzerik. Hortik abiatuta, gure dantzen mundutxoan ematen diren zaharberritze kontzienteei buruz, berdin pentsatzen dut: benetan landuak eta oinarridunak ez badira, azalezko jolas baino ez izateko arrisku handia dutela.
 

Nork: aritz.2013/01/17 11:43:49.722000 GMT+1
Etiketak: | Permalink | Erantzunak (1) | Errenferentziak: (0)

Kontagailua: | Ikusi estatistika osoak