Iruñeko ferietan...

Iragan udaberrian, Nafarroako Gobernuaren kultura sailetik deia jaso genuen: 2008an Zaragozan egitekoa zen Expo unibertsalean gure taldearen parte hartzea eskatu ziguten. Nafarroari eskainitako egun bat ospatuko zuten ekainean eta hemengo dantza taldeen ordezkari gisa nahi zuten Duguna dantza taldea, besteak beste. Halako ikuskizun bat presta genezan nahi omen zuten.

Telefonoa eskegita 2 sentsazio izan genituen. Alde batetik poza, egindako lanaren nolabaiteko aitorpena izan zitekeelakoan, baina bestetik, mesfidantza pixka bat ere bai, gure erakundeetako zenbait kudeatzaile nolakoak diren ezagututa edozein gauza espero baigenezakeen. Edozein kasutan, baiezkoa-edo eman genien, kontuak argitzen joanen ziren esperantzaz.

Urtea joan da eta datak estutzen zihoazela ikusirik gonbitea egin zigutenekin harremanetan jarri ginen aurreko astean. Eta hara non esaten diguten Nafarroako Gobernuko goi instantziek betoa jarri digutela (programa goitik behera aldatu dute, beste batzuk ere baztertuz), abertzaleegi-edo ote garen. Zein eta gure taldea, beste batzuendako munduko heretiko handiena, hain zuzen justu kontrakoarengatik, omen.

Gure ordez, Tuterako udal dantza taldea eramanen omen dute. Talde horren zuzendaria UPNko zinegotzia da Tuteran.

Gogaituta nago kanpokoen aurriritzi petralekin. Utziko al digute lasai dantzan egiten?

80-90. hamarkaden arteko zubian izanen zen. Nik 9-10 urte izanen nituen eta artean, Iruñeko udal ikastolako eskolaz kanpoko jardueretan ematen nituen nire lehen dantza pausoak (7 urterekin hasi nintzen).

San Fermin-en aurreko peñen egunaren ospakizunen artean gurasoei batek deitu zien arreta. Iruñeko Labrit pilotalekuan Argia dantza taldearen ikuskizuna: Zortziko. Eta hura ikustera joan ginen. Modu ikusgarrian hasten zen ikuskizuna. Suzko herensuge batek argitzen zuen ilunpetan zegoen agertokia. Ni haurra nintzen eta horrek inpresionatu ninduen gehien.

Hura izan zen Argia dantza taldearekin izandako lehen harremana.

Ondotik, gehiago heldu dira. Gure taldearen eginkizunak bideratzeko ardura egokitu zitzaidalarik, erreferentzia bila hasi behar, eta Argia iruditu zitzaidan gauzak ongi egin zitezkeenaren eredu. Haien emanaldien bideoak erabili izan ditut gure dantzariak xaxatu eta motibatzeko.

Ondoren, Auritz-eko ingurutxoaren aurkezpena egitera gonbidatu gintuztenean, Juan Antonio Urbeltz ezagutu genuen eta berarekin ikasi genuen ingurutxoa. Irradaka ikasi genuen gero, Goenan, Marian Arregi-rekin. Geroago Gipuzkoako eta Zuberoako dantzen ikastaroak, Iñaki Arregi, Jexux Larrea eta Fernando Aristizabal-ekin.

2006an ikusi nuen bigarren aldiz zuzenean Argia dantza taldea dantzan (pekataria ni!). Kezka dantza taldeko Ane Sarasketa  gurekin ensaiatzen hasi zen eta bera izan zen gerora lotura lanak egin zituena, besteak-beste (ohorezko bazkide izendatuko zaitugu, Ane!). Emanaldi hura Sestaon izan zen, eman zuten azken Pas de Basque. Inbidiaz, Almute-dantza eta enparauak ikusten gozatu nuen.

Igandean, Arriagan, Sestaon inbidiaz begiratzen nituen haiekin dantzatzeko plazerra izanen dut: Gari, Jokin, Mikel, Josu, Unai, Jon, eta enparauak. Gainera besoak zabalik hartu gaituzte. Dantzari horiekin dantzatzea, haiengandik ikastea, ikuskizunaren sortze prozesuan parte hartzea, oparia izan da niretzat. Eta opariak eskertu behar dira, beraz,...

Mila esker denoi opari eder honengatik!!!

Herri guztietan gertatuko da akaso, baina gure herrian ohikoa izan da toki zehatz bateko ohitura hartu, zabaldu eta denboraren poderioz herri guztiaren ikur (nazional) gisa hartzea.

Hori gertatu zen gerra aurreko Durangaldeko "ezpata-dantza" taldeekin, Lizarrako Larrain-dantza edo Lesakako Olentzerorekin orainxeago eta azken urteotan Ituren eta Zubietako joaldunekin.

Euskal Herriko edozein txokotako "Euskal jai" edo gisakoren batean ikusiko ditugu joaldun taldeak, berdin Zuberoan, Tuteran edo Bizkaiko azken puntan.

Gaur dantzan.com-eko hemerotekan elkarrizketa honekin egin dut topo. Peio Santesteban, Zubietako joaldunak haien ohiturarenganako errespetua eskatzen du bertan. Peio-k dio ez diola inor-i joaldun talderik monta dezala galaraziko, baina eskatzen du joaldun izan nahi duenak ikasi dezala ohitura zer den, ezagutu dezala jotzeko modua eta ongi jo ditzala joareak.

Eta niri hitz horiek irakurtzean, dantzariak etorri zaizkit burura.

*Argazkia Cazenave-ri ostua, atrebentzia handiz.

Izugarria da Iruñeko erraldoi eta kilikien iruindarrengan duten eragina. 1860. urtean egin zituen Tadeo Amorena arizkundarrak, egun hain ezagunak diren figurak. Beraz, 150 urte beteko dituzte erraldoiek aurki. Horrek esan nahi du iruindarrik zaharrenak ere jaso duela kilikien puxikakadarik eta ikusi dituela erraldoiak dantzan alde zaharreko karriketan.

Umeek beldurrez begiratzen diete, nerabeek aupari. Helduek gaztaroko oroitzapenek dakarten goxotasunarekin. Denek mirespenez.

Normalean, San Ferminetan, San Fermin txikitan eta San Saturnino egunean besterik ez dira haien logela ilunetik ateratzen, dantzara. Jendea beti haien esperoan dago, eta ateratzen diren aldioro ehunka lagun biltzen da inguruan. Askotan zaila egiten da pausoari jarraitzea, umeen gurditxo batekin tupust egin duzulako, bilobarekin doan aitona bidean gurutzatu zaizulako, argazkilariak argazkirik onena atera nahi duelako zure gonapean,...

Noizean behin, udalak ospe handiko bestelako ekitaldietan ere ateratzen ditu kalera.

Asteburu honetan autobus geltoki berria zabaldu dute Iruñean eta konpartsa izan da ekitaldietako protagonista. Erabaki populista samarra udalarena, inaugurazioa eta konpartsaren arrakasta lotuz, baina ezin ukatu beti dela gozatua erraldoiak dantzan ikustea, eta are gehiago erraldoiak dantzaraztea.

Larunbatean 10 mila lagun bildu ziren erraldoiak dantzan ikustera Iruñeko gotorleku ingurura.

Ez dut ezagutzen horrenbesteko ikuslerik duen dantza emanaldirik.

*Argazkia: Diario de Noticias

Badatoz San Fermin-ak, Iruñeko feriak,... eta horiekin dantza eta kanta!

Hona hemen 2007ko San Ferminetako programan dantzarekin zerikusia duten ekitaldien zerrenda:

• Uztailak 6

13.30 Dantza emanaldia. Foruen plazan. Amaiur, Ardantzeta, Duguna, Harizti, Iruña Taldea, Larratz, Mikelats, Muthiko Alaiak, Oberena, Ortzadar eta Txori Zuri dantza taldeen emanaldia (Monteagudoko makila-dantzak, Ballestas eta Tuterako jota. Larraindantza).

• Uztailak 7

10.00 San Fermín-en ohorezko prozesioa. Prozesioaren ostean Iruñeko udal dantzariek emanaldia izanen dute udal plazan.

• Uztailak 9

12.00 Txikien eguna. Recoletas plazatik abiatuta kalejira erraldoi eta kilien konpartsa eta hainbat dantza talde txikiekin.

13.00 Euskal Musika. Media Luna Parkean. Trikitixa.

• Uztailak 10

13.00 Euskal Musika. Media Luna Parkean. Trikitixa.

00:00 Euskal Musika. Media Luna Parkean. “Zu Kantari, zu dantzari” Oskar Estanga-rekin.

• Uztailak 11

13.00 Euskal Musika. Media Luna Parkean. Trikitixa.

• Uztailak 12

13.00 Euskal Musika. Media Luna Parkean. Trikitixa.

• Uztailak 14

10.45 Zortziurrena. Prozesioaren ostean Iruñeko udal dantzariek emanaldia izanen dute udal plazan.

14.00 Erraldoi eta kilien konpartsari agurra. Autobus geltokian.

• EGUNERO

09.30 Erraldoi eta kilikiak. Autobus geltokitik.

21.00 Bertako musika. Gazteluko plaza. Dantzaldia Udal txistulari eta gaitariekin.

Hauez gain, noski, egitarau ofizialetik kanpo hainbat dantza talde eta elkartek antolatuko dituzten ekitaldiak.

 

Bodas, bautizos y comuniones.

Hortik finanziatzen dira dantza talde gehienak, omen. Dantzan.com-eko foroan irakurri ahal izan dugu Aritz Salamanca, gipuzkoar erako aurreskulari txapeldunari egindako elkarrizketa batean, tristea dela, baina hala dela, dantza taldeek hortik ateratzen dutela aurrera jarraitzeko aurrekontuaren zati garrantzitsuena. Erakundeen laguntza urria dela salatzen du elkarrizketan bertan Salmanca-k.

Konplikatua iruditzen zait afera. Alde batetik, teorian, erdeingarri begitantzen zait ezkontzak izatea dantza taldeen bizirauteko modua. Prostituzio moduko bat, ia. Argi dago, gehienetan ez dagoela beste irtenbiderik, emanaldiek ez dutelako ematen Euskal Herriko dantza talde ereduaren egiturak eskatzen duen diru kopurua.

Baina erakundeekin, neurri handi batean, gauza bera gertatzen da. Haiek jarritako baldintzetara egokitu behar, bestela jai! Hori ere prostituzio modua izan daiteke. Kasu honetan, gutxienez, dantzatzearen truke izaten dira diru-laguntzak. Dantzaren duintasunari erreparatu beharko genioke.

Ezkontzak? Erakundeak?

Gutxi geratzen da San Ferminetarako (2 hilabete eskas) eta garai honetan Iruñea pixkana-pixkana jaietarako prestatzen hasten da. Programa ofiziala ixtear egonen da, programa ez ofizialak ere bai, dantzariok badakigu zer dantzatuko dugun uztailaren 6an eta entseatzen hasi gara, zezenketetarako ganadutegiak aspaldi daude hautatuak,...

Jaietako protagonista garrantzitsuenetakoak dira erraldoi eta buruhandiak. Normalean aste santua bukatuta hasten dituzte entseguak. Astero-astero 2 entsegu, astearte eta larunbatetan, koreografiak gogoratu eta biribiltzeko. Aurten oraindik ez dira entseatzen hasi, ordea. Iruñeko udalak industria-nabea agindu zien  Landabengo poligonoan, baina nabea beste zer edo zertarako behar zutela-eta azkenean, momentuz, entsegurik ez.

Gauzak ongi, hauteskundeak pasata hasiko dira entseatzen (San Fermin-etarako hilabete eskasaren faltan izanen gara orduan).  4 aste x 2 entsegu astean = 8 entsegu San Fermin goizetan izaten den ikuskizunik jendetsuena prestatzeko. Ez da normala.



Egoera antzekoa edo larriagoa akaso dute alde zaharreko erraldoien konpartsakoek. Ensaiatzeko toki falta gutxi balitz, erraldoiak gordetzeko lokal duinik ere ez baitute. Iruñeko udalari behin eta berriz eskatu diote erraldoiak gorde ahal izateko toki bat, baina kasu honetan ere kasurik ez.

Informazio gehiago hemen.

Duela ia 2 urte "istriputxoa" izan nuen eta ordudanik iltze hori bera eraman dut tibian sartuta alderik-alde. Atzorarte.


Berez ez du asko pisatzen (fisikoki), baina gainetik pisu handia kendu didatela esan dezaket. Orain bi aste eman beharko ditut geldi zauria osatzen den arte. Eta hortik aurrera, ia nire zangoa bere onera etortzen den.

Azken 2 urtetan dantzan egin dut noski, baita dantzan disfrutatu ere, baina nahi ala ez, hezur barruan halako tramankulo bat daramazunean, atzeman egiten da.

Irrikitan nago puntuak kendu eta nire zango "berriaren" abildadea neurtzeko.

Azken egunotan, Iruñeko dantza taldeen arteko gora-beheren inguruko mezu truke bat izan da hemen. Batek baino gehiagok adierazi duenez, ez da hau toki ez modu egokiena gauza hauek konpontzeko, eta beraz, gaia ezkutatzea erabaki dut. Eztabaida beste moduren batean bideratzeko prest nagoela adierazi nahi dut. Hemen idatzitakoak inplikatuetako inork jaso nahi baditu, jar dadila nirekin kontaktuan (aritz-abildua-dantzan.com).

Barkatu endredoak.

Azken egunotan Olentzerori buruzko hainbat testu irakurtzen ari gara hedabideetan. Atzo bertan, Xabier Etxabe-k, dantzan.com-eko posta zerrendara horietako 3 bidali zituen esanguratsu zirelakoan:

"1. Oier Araolaza-k Argian idatzitakoa, Mari Domingi (Olentzeroren "laguna") eta beste ohitura berri batzuen ingurukoa.

2. Mungian inauguratu berri duten Olentzeroren etxearen inguruko notizia Berria egunkaritik.

3. "El Diario Vasco" egunkarian, Jexux Mari Mendizabal-ek idatzitako artikulua, hiru gairen inguruan: Olentzero (Olentzero-igokaria, batik bat),  euskara traketsa eta kalitatearen Q-a."



Niri Asisko Urmeneta-ren marrazki bikainak deitu zidan arreta, izan ere Olentzero aldatzen ari dela (aldatzen ari garela) bistan da. Merkantilismoa, itxura ona, politikoki zuzena,...

Duela ez asko Pruden Gartziaren beste testu honekin (Olentzero, non zaude?) egin nuen topo. Euskara eta Olentzero alderatzen ditu bertan. Hona bertako pasarte interesgarri bat:

"Baina, poetak esaten zuen bezala, agian geurea dugu erru guztia, geurea dugu osoa. Edo, behintzat, zati bat. Adibidez, ez da ahanztekoa ere orain dela urte batzuk Gipuzkoako herri txit euskaldun eta txit abertzale batean gertatua: Olentzeroren arrakasta bestelako eskakizun batzuk sustatzeko erabili nahi izan zen, zehatz-mehatz esanda, euskal presoen auzia. Ondorioz, urte batean Olentzero kaiola baten barruan atera zuten kalera, bera ere preso. Bai, ondo irakurri duzue. Imajina ezazue herriko umeek hartu zuten shocka eta guraso asko eta askoren haserrea. Ez dakit historiatxo horren xehetasunik, baina bai ondorioena: handik urte bat edo bira, herrian Olentzero bat eta bakarra egon beharrean, bi sortu ziren, bata instituzionala eta bestea popularra. Herri bat, bi Olentzero. Bapo.

Baina ez ziren penak hortxe amaitu, ez. Hurrengo etapa bi Olentzeroren arteko borroka izan zen, desfilearen ordutegia eta ibilbidea zirela-eta. Finean, urte batean behintzat, herriko plaza bakarrean (herri horrek plaza bakarra du) umeek bi Olentzero ikusi ahal izan zituzten batera, bata izkina batean, bestea bestean. Ez dakit posible ote den hondamendi handiagorik imajinatzea, baina zinez diotsuet, hau ez da txiste txar bat, hau benetan gertatua da. Pentsa ezazue herri horretako umeengan eta beraien gurasoengan".

 Argazkiak (atrebentziaz) Juan Luis-i hartuak.

Bada Iruñean ere horretatik asko gertatu izan da. Olentzero-ren hasierako esanahia aldatzea, Olentzero aldarrikapenetarako erabiltzea, Olentzero "ofizialaren" aurkako jarrerak,...

Eta gero gerokoak.

Eta inork ez nazala gaizki ulertu. Ez ditut urtero-urtero Olentzero antolatzeko lana hartzen dutenak kritikatu nahi, eta ez naiz, inondik inora ere, Iruñeko udalaren jarrera nazkagarria justifikatzen ari.

Baina "poetak esaten zuen bezala, agian geurea dugu erru guztia, geurea dugu osoa. Edo, behintzat, zati bat"