Dantzing

SusyQ aldizkarian irakurri dut Monica Runde dantzariaren ondoko gutuna eta ezer gehiago esan beharrik gabe konpartitu beharrekoa iruditu zait.

"Crisis ¿qué crisis? Como muchos trabajadores llevo desde los 17 currando. Eso son 30 años de profesión y, según la seguridad social, me quedan otros 18 para jubilarme. Lo que la Seguridad Social (¿?) no sabe es que mi cuerpo no está muy dispuesto. En esos treinta años de profesión he ejercido multitud de papeles. Quería, desde muuuuuuuuuuy pequeña ser bailarina y soy productora, coreógrafa, distribuidora, contable, conductora de furgonestas, niña de los recados, informática, profesora y diseñadora gráfica entre otras muchas cosas y, de vez en cuando, bailarina que es para lo que he estudiado...
Esto no es una queja porque sé que casi nadie es lo que le gustaría ser pero al próximo que me diga que soy una privilegiada por hacer lo que me gusta le parto la cara. No tengo convenio colectivo, ni me pagan las horas extras, durante años no he sabido lo que son unas vacaciones y mi horario laboral es de 24 horas al día 7 días a la semana. Me he autoexplotado durante años por un sueño. Soy como todos los mortales, aunque tenga las suerte de que algunos días en mitad de mi jornada laboral, me aplaudan. Si, en mitad de mi jornada laboral, que después de una función sigo recogiendo, cargando, lavando vestuario,...
Ahora que el mundo está en crisis me siento más acompañada. Todos sufren nuestra precariedad e intermitencia laboral, la congelación de sueldos y cachés (nosotros llevamos años), el tener que trabajar en cualquier cosa y en cualquier sitio, que te paguen a 12 meses y no el 30 de cada mes y convertirte en empresario y pluriempleado porque de otra manera no tienes trabajo. Pero lo de los autónomos o el pluriempleo no es el tema de esta carta ¿verdad?
Con esta carta solo deseo que los lectores conozcan nuestra realidad laboral y de vida y dejen de pensar que los artistas somos unos privilegiados. Aunque algunos pocos si lo sean...
Y ya que se publica esta carta aprovecho para publicitar el estreno de Cartas al director del 1 al 3 de julio en el Teatro Fernando Fernán Gómez de Madrid y temporada de octubre en la Sala Mirador también en Madrid, para que los lectores vengan a vernos y nos aplaudan, que eso SÍ que es un autentico privilegio.
Monica Runde
Premio Nacional de Danza 2000 - España
Premio Nacional de Danza 2004 - Costa Rica

San Antonio egunez Urkiolan adina erroskila salduko zituen bere garaian “munduko musikak” zigilua asmatu zuenak. Orain berriz, kexu dira ez dela diska alerik saltzen, ezta etiketa guaiena jarrita ere. Salmentak urri izan arren markak bidea egin du eta “munduko musikak” etiketak funtzionatzen jarraitzen du —mundukoa ez den musikarik ba ote dagoen argitu ez badigute ere—.

Dantzariak hor gabiltza, munduko musiken ustezko arrakastaren aparretan igeri egin nahian. Modernotasunaren aitzakian etxeko ateak ireki ditugu, eta flamenkoa zein sabelaren dantza zortzikoa baino “gureago” ditugu orain. Garaikidetasun lasterketetan homologazio bila gabiltza eta break-dancean ere doktoratzeko puntuan gaude. Baina, dantza tradizionalak ia-disimuluan lurperatzekotan gauden honetan, modernoetan-modelnoenak esandakoekin hankazgora etorri zaigu estrategia osoa.  

Cesc Gelabert, abangoardiako dantzari eta koreografo katalanak esan digu garrantzitsua dela munduko bazter batean txokoa hartzea, horixe baita unibertsal egingo gaituena: gure txokoko berezitasunak besteei erakusteak. Alegia, euskararen inguruko diskurtso soziolinguistikoetan entzuten genuena, euskara zela Babelgo dorrean sartzeko giltza, eta euskara bezala jalgi behar  dugula dantza munduko plazara.

Aniztasuna bakoitzaren abiapuntuarekiko fideltasunean oinarritzen dela gaineratu digu Gelabert-ek. “Baina erne!” —gaztigatu digu sortzaile katalanak—, “inoiz ere ez ezjakintasunetik!”. Beste toki batzuetan zer egiten den ezagutu eta gure beharraren arabera erabiltzeko jarrera irekia izan behar dugu dantza garaikideko guruaren esanetan.

Mundu oso bat dugu klik batera. Sukaldea egurasteko leihoa ireki eta urakanak aidean garamatza. Beraz, hautatzen jakitea, —kriterioa esaten dioten hori—, omen da munduko (Ilargia eta Marte barne) musika eta dantzen ozeno honetan ez itotzeko arraunik eraginkorrena. Input uholde horren aurrean irizpide sendorik ez badugu, modaren eta azken joeren sarean galdu eta arrunt bihurtuko gara. Mundura homologazio bila ateratzen garen bakoitzean homogeneizatuta eta pasteurizatuta itzultzen gara.  

Ez dugu dantza pururik, kanpotik jasotako ekarpenak bertako tenperatura eta hezetasun baldintzetan irabiatutako pureak baizik. Baina errezeta propio horiek dira gure unibertsaltasunaren froga agiri, eta horiek beharko genituzke dantzaren mundurako, munduko dantzetarako zein munduaren dantzarako gure ekarpen zintzo.

Argia, 2009-05-07

Orain pare bat hilabete Le Journal du Pays Basque-en irakurri genuen Filipe Oihanburu dantza eta abesbatz zuzendari ezagunak liburu berria idatzi zuela bere ibilbideen berri emanez. Artikuluan bertan esaten zuen liburua erosi nahi zuenak berari idazteko. Arantzak idatzi zion, ordainketa nola egin esan zigun eta liburua inprimategitik ateratakoak helaraziko zigula esan zigun.

Pasa den astean idatzi zigun berriz Oihanburuk. "Datorren asteartean Eibarrera joango gara eta zuek esan tokian izango gara arratsaldeko 5etan, zuen 2 liburuekin. Zuen ikusteko eta ezagutzeko pozarekin. Filipe eta Sabiña".

Eta halaxe izan da. Atzo arratsaldean, Untzaga plazako terraza batean eserita izan ginen Filipe eta Sabiñarekin. Liburuak ekarri, eta dantzaren inguruan bizi-bizi duen jakinmina eta gogoa argi utzi zizkigun. "Hegoaldeko taldeak ikusi nahi nituzke, baina Iparraldean ez da aukera handirik izaten. Noiz egingo duzue dantza? Ikustera etorriko naiz!".

88 urte ditu Filipek, eta erraz nekatzen dela dio baina, sasoi bikainean antzeman genuen guk, gorputzez eta arimaz. "Hil aurretik Euskal Dantza Ballet Nazionala ikusi nahi nuke. Euskaldunok dugun aberastasun eder hori kanpoan erakutsi behar da, euskal gobernuak behar luke hori antolatu!".

Hegoaldeko eta Iparraldekoen artean harreman gutxi dugula sentitzen du eta hori sustatu beharko litzatekeela. "Umeak euskaraz hitzegiten entzun ditut hemen!" bota zigun poz-pozik.

60 urtez euskal dantza eta abesbatz konpainiak antolatu eta Euskal Herrian zein nazioartean ehunka bira eta emanaldi egin ditu Filipe Oihanburuk. Etorki dantza eta kanta batasunaren lana mugarri izan da talde askorentzat, nazioartean euskal kulturaren berri eman duen taldea. Eusko Jaularitzaren Bidegileak bildumarako Eneko Bidegainek Filipe Oihanbururen ibilbidearen berri jasotzen duen liburuska prestatu zuen.

Eskerrikasko Filipe eta segi gogor!

Zenbat aldiz galdetu ote didaten dantza baten ondoren "...eta horrek zer esan nahi du?". Askotan "Ezer ez. Dantza da." erantzun nahi izan dut, baina beste azalpen metafisikoagoetan galdu izan naiz, hori erantzunez gero dantzari balio gutxiago emango diotela beldurrez. Delfín Coloméren testu bat irakurri dut egunotan, eta konbentzitu nau, beraz, hurrengoan harro erantzungo dut. "Ezer ez. Dantza da".

Gizon berezia izan zen Delfín Colomé... Idazlea, pianista, orkestra zuzendaria, konpositorea eta Espainiako enbaxadorea Korean, iaz 61 urterekin hil zenean.

Bartzelonako Mercats de les Flors zentro koreografikoak argitaratutako "Reflexiones en torno a la danza [02]" liburuskan irakurri dut dantzaren esanahiaren inguruko Coloméren artikulua. Honela dio bertako zenbait pasartetan:

"(...) Hace unos años, con una decena de mis alumnos de Estética de la danza (...) asistimos a una representación de Channels/Inserts [de Merce Cunningham]. Les pedí que, al día siguiente, acudieran a clase con un folio en el que hubieran vertido sus impresiones sobre el sentido de lo que habían visto. Nueve de los alumnos me dieron otras tantas versiones, totalmente distintas; algunas de ellas sumamente contradictorias. Uno dio en el clavo: <<Ningún sentido>>. Al contárselo a Cunningham, días después, se quedó de lo más feliz con esa respuesta. Porqué ahí, el sentido de la danza, claramente, está en la propia danza".

"(...) Siempre, el sentido de la danza está en la danza. Y punto".

"Estoy convencido de que la danza tiene sentido no por lo que quiera decir, o no decir, sino por la forma cómo lo dice. Y la forma de decir danza con propiedad es utilizando un lenguaje genuinamente coreográfico. Un verdadero lenguaje coreográfico, que es lo que le da sentido".

Orain urtebete pasa blogean sarrera bat idatzi nuen "Dantza, telebista eta Internet: 2008an bai ala bai" izenburupean. Bertan esaten nuen "Ea dantzan.com-en bideoa normaltasunez integratu eta dantzanTV balizko baterantz urratsak ematen ditugun". Dantzari buruzko webgune batean letrak eta argazkiak oso ondo daude, baina letxe, bideoa dira dantzak toki batean egin eta bestea batean horren berri izateko aukera ematen duen komunikazio tresna indartsuena.

2008rako erronka zen hori. 2008a joan da eta ez dugu jarritako helburua bete. Olentzerok ia-ia ekarri zigun oparia baina azkenean erregeak izan dira, 2009arekin batera bideoa dantzan-era normaltasunez ekarri digutenak. Momentuz produkzio propioa oso xumea izango da, telebista medio astuna eta oso garestia baita, baina gutxienez noizean behin dantzei buruz hitzegiteaz gain dantzak ikusteko aukera izango dugu. Azken urteotan Oier Ib-k, Eirek, Arantzak eta Iñakik grabatutako dantza irudiak prestatzen eta sareratzen badu lan apur bat Andonik datozen hilabeteotan.

CSko lagunek prestatu duten sistema erabilterraza eta azkarra da. Bideoak guk-geuk kargatu ditzakegu ala Youtube eta Googlevideokoak ere erabili daitezke. Eta gure bideoak beste webguneetan erabiltzeko aukera dago, embed kode pusketa erabiliz. Adibidez, hona hemen aurtengo lehen maskaraden irudiak, Barkoxen pasa den igandean Arantzak grabatutakoak.

Pasa den abenduaren 17an Eusko Jaurlaritza sustatzen ari den Kultura Planaren dantza alorreko talde eragilearen bilera izan genuen Gasteiz, Lakuan. Honakook parte hartu genuen bileran:

• Iñaki Gomez - EJ
• Imanol Arana - EJ
• LIbe - Kualitate Lantaldea
• Lide Arana - Gip. Diputazioa
• Xabier Mendizabal - EDB
• Filgi Claverie - Dantzaz
• Marta Monfort - Gasteizko Udala
• Laura Etxebarria - La Fundicion
• Maria Eugenia Maisueche - Gip. Dantza. Profes. Elkartea
• Carmen de las Cuevas - Gip. Dantza. Profes. Elkartea
• Alicia Gomez - APDPV
  
• Gabriel Ocina - APDPV
• Oier Araolaza - dantzan.com

Planaren arabera bultzatzen ari diren akzioak aztertu ziren bileran.

1. "Euskadiko Dantza-Etxeak". Ideia zen lurralde bakoitzean horrelako dantzaren zentro dinamizatzaile bat martxan jartzea aldi berean baina erritmo eta egoera oso desberdinak daude batetik bestera. Gipuzkoan Foru Aldundiak urrats sendoak eman ditu eta Artelekun prestatu du horretarako egoitza. Bizkaian bulego bat jarriko da horretarako. Araban ez da oraindik erakundeen artean espazio bat adostu. Gauzak atzeratzen ari dira eta laster erabaki beharko dute zatika aurrera egin ala denak batera prest egoteko itxaron beharko den. Dantza etxeen kudeaketaz arduratzeko deialdi bat ateratzeko asmoa du Jaurlaritzak.

2. Dantza tradizionaleko dokumentazio sistema. Dantza tradizionalaren dokumentazioa biltzen duten artxibo eta bilduma pribatuak identifikatu, lokalizatu eta kuantifikatzeko plan bat jarri da martxan. Dantza tradizionaleko dokumentazio artxiboen mapa bat egingo da. Eusko Ikaskuntza arduratuko da mapa hori egiteaz. Horrekin batera Eresbilekin hitzegin da dantza tradizionalaren fondoak biltzeko atal bat ireki dezan bere dokumentazio zentroan. Fondo horrek haztegi lanak egingo lituzke, eta inoiz dantza tradizionalaren dokumentazio zentro bat sortzeko aukera izanez gero bertara bideratuko lirateke fondo horiek. Espero da bi ekimen hauek laster jarri direla abian.

3. Dantza ikasketa ofizialak egiteko aukera zabaltzeko eskaera. Hezkuntza sailari dagokio hau eta horregatik sail horrekin elkarrizketak hasteko plana prestatu da. EAEn bi zentrotan bakarrik dago dantzako titulazio profesionala eskuratzeko aukera. Katalunian aldiz 90 zentrok dute horretarako gaitasuna. Espezialitate aldetik ere oso aukera urria dago eta ez dago dantza tradizionala ikasteko aukerarik. Hezkuntza sailarekin bilerak egiteko eta sektorearen beharrak eta eskabideak artikulatzeko plagintza egin da eta 2009an burutuko da.

4, 5 eta 6. puntuak batera landuko dira
4. Dantzarako diru-laguntzak berraztertu eta egokitu.
5. Dantza sorkuntza eta ekoizpenerako laguntza lerroak ireki
6. Elkarte eta jarduera sendoenak babestu.
Erakundeak bildu eta hasiko dira  hiru puntu horien azterketa egiten.

7. Formazio iraunkorraren inguruko koordinazio mahai eratuko da 2009an.
8. Dantza programazioa sendotzeko plana egingo da.

Horiek dira bileran aztertu ziren kontuak. Ez da asko eta erritmoa nahi baino motelagoa da, baina aurrekontuek nahiko argi erakusten dute zein den Jaurlaritzaren lehentasun eskala eta beraz, sorpresa handirik ere ez.

Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailak 2009rako aurreikusi dituen diru-laguntzen kopuruen berri etorri da egunotan komunikabideetan. Jaurlaritzak kultura sustapenerako 9 miloi euro bideratuko dituela da albistea nagusia han eta hemen. Diru  hori alorka nola banatuko den ere erakutsi digute. Eta nik ezin eutsi zerrenda handitik txikira antolatzeko tentazioari:

• Ikus-entzunezkoak 4.206.820
• Antzerkia 1.254.877
• Zinema euskaraz 1.098.980
• Liburua, Literatura eta itzulpengintza 838.000
• Arte bisualak 535.000
• Musika 499.000
• Jaialdiak 350.000
• Dantza 262.000

Lehen ere aipatu nuen kontu hau Jaurlaritzaren bilera batean. Gauzen garrantzia diruarekin neurtzen da hemen eta zerrenda horrek argi erakusten du zein den dantzak Jaurlaritzaren lehentasun zerrendan duen tokia. Hortik aurrerakoak esne-berbak.

Tradiziotik abiatzen diren lan berrien uzta oparoa izan da aurten ere. Kukai-Tanttakak Sarrionandiaren poesia jarri du dantzan. Iparraldean dantza sorkuntza bizi-bizi dago. Besteak beste Anaigazteak, Arrola eta Aitzindariak elkarteek ikuskizun berriak plazaratu dituzte. Ekarpen berriek adina, edo gehiago, harritzen gaituzte ahazturaren kutxatik berreskuratutako altxorrek. Argia dantzari taldeak Axeri-boda aurkeztu du. "Euri eta eguzki, azerien eztei" atsotitz zaharretik abiatuta Japoniaraino joan-etorriko bidaia egin du Juan Antonio Urbeltzek. Azeri-dantzaren inguruko tradizio eta dantza sorta zahar-berrituarekin harritu eta hunkitu gaitu berriz.

Hainbat dantzari gazte ari dira beren proposamen garaikideak plazaratzen. Horietako batzuk, atzerrian egin dute beren ibilbide profesionala, baina beren lanak etxean erakusteko gogotsu daude. Asier Zabaleta, Mikel Aristegi, Blanca Arrieta, Iker Gomez eta Pantxika Telleria dira lan berriak aurkeztu dituztenetako batzuk. Publiko zabalagoetara iristeko zailtasunekin jarraitzen du dantza garaikideak. Programatzaileak uzkur, ikusleak urri... Batzuk Maoma eta mendiarena egiten hasi dira. Ikusleak ez badatoz antzokira eraman dezagun dantza kalera. Besteak beste, Dantza Hirian ekimen sendo eta arrakastatsua da, eta dantza garaikidea ezagutu eta gozatzeko bide berriak urratzen ari da.

Claverie-Malandain lan-bikotearen banaketak proiektu banaketa ere ekarri du. Malandainek Maitaldiaren gidaritza berreskuratu du. Ballet Biarritz junior zena Donostian errotuta, Dantzaz elkartearen izenarekin eta Claverieren zuzendaritzapean Miarritzetik banandu da erabat. Ikusiko dugu banaketarekin irabazten ala galtzen atera garen. Dantzaz elkartea hasi da lehen emanaldiak eskaintzen, eta horrekin badakigu, Ballet Biarritz juniorrek urratuta bideari jarraiki, dantza Euskal Herriko txoko guztietara eramateko ahalegin serioa egingo dutela. Hori albiste bikaina da, zalantzarik gabe.

Kulturaren Euskal Planak dantza alorrean ez ditu oraindik fruitu asko eman baina 2008 honetan hasi gara ikusten zeintzuk izan daitezkeen ekimen horretatik etorri daitezkeen proiektu berriak. EAEko hiriburu bakoitzean dantzaren dinamizazioan arituko den gune bat martxan jartzeko asmoa dute erakundeek. Dantzaren dokumentazioaren inguruan gogoeta eta lehen hurbilketa bat egin, eta formazioaren inguruan dauden kezkak dagokien sailera bideratzea izan daitezke KEParen beste ekarpenak. Ez da asko, baina harriari goroldioa kendu eta mugitzen hasiko den itxaropenera kateatuta gaude.

Argia, Euskal Kulturaren Urtekaria 2008

Artikulu hau entregatu behar nuen goizean, abenduaren lehenean,  iritsi zait Mikel Laboaren heriotzaren abisua. Zirriborratuta neuzkan lerroei azken errepasoa eman eta bidaltzea baino ez zitzaidan geratzen, baina albiste mingarriaren argira hain ergelak gertatzen zitzaizkidan aurretik idatzitakoak, dena ezabatu eta dokumentua zuri-zuri utzita “gorde” klikatu dudala azken orduko damuei atea itxiz.

Abenduaren bigarrenean Mikel Laboaren bizitza, ibilbide, ekarpen, izaera eta bertuteak goratzen dituzten orrialdez beteta argitaratuko ziren egunkariak. Hirugarrenean ere izango zuen oihartzunik, baina gutxiago ziur aski. Lerrook inork irakurri orduko bi aste pasako dira gutxienez. Gehiegi gaurkotasuna segundotan neurtzen duen komunikazio erritmorako. Horregatik hain zuen erabaki dut Mikel Laboa izango dudala hizpide, jenialtasunak ez duelako iraungitze datarik, eta Mikelen musika betiko gurekin izango dugunez, ernaltzen dizkigun sentipenak abendu hasieran zein abendu bukaeran berdin balio dutelako. 

Tradiziotik edan eta tradizioa egin du Laboak” idatzi dut <dantzan> posta zerrendara bidali dudan mezuan. “Inor gutxik bezala uztartu zituen herri tradizioa eta modernitatea” idatzi du Aitor Zuberogoitiak Sustatun. Azpimarratzekoa iruditzen zait kanta zaharrak bildu eta bere ahotik berriz zabaltzeko egindako lan horretan bere nortasuna ezkutatu gabe egin zuela Mikel Laboak. Maiz, herri-musikatzat aurkeztutakoaren zilegitasuna indartzeko norbanakoa disimuluan iragaten ahalegintzen gara. Horrelako tentaziorik ez da antzeman Mikel Laboaren lanean. Umiltasuna nork bere lanaren ardura hartzearekin uztartzen zuen. Mikel Laboa lan horretan ikusita Etxahun Iruri datorkit gogora, biak ala biak maisu kanta zaharrak eta sorkuntza berriak baratze berean ereiten.

Bere kantu-bidean bide-lagun, kantu-gai eta esperimentaziorako ongarri izan du herri-musika Mikel Laboak. Kanta zaharrak kanta berri bihurtu dira beren interpretazio pertsonal, ausart eta zintzoan, eta kanta berriak berehalakoan ondu eta errotu dira kanta zaharren ondoan. Doinu xaloena ahots dardaratiarekin kantatuz bizkarrezurra hotzikaraz dantzan jartzeko grazia zuen. Kanta zaharrak zein poesia berriak, testu argiak zein ulertezinak, hitza eta ahotsaren dantza hezur-mamiraino sartu dizkigu.

Argia, 2008-12-12

Ostiralean Stargate probatzeko aukera izan nuen. Hor ibili nintzen, atzera eta aurrera, planeta gorrira salto egin eta asteroide grisera itzuli. Maite pozik dago, eta ez da harritzekoa, lantokiko paretean egindako zuloa borobil-borobila geratu da. Berehala ikusiko dugu Isabel Preysler nos muestra su casa de Marbella redecorada foto-erreportajea geek-en Holan. Pena ping-pong mahaia iritsi gabe zegoela oraindik.

30 lagun bildu ginen ostiralean Gorosta Valleyko Stargatean, baina ez zen izan ate borobila probatzeko. NASAk, Amorebietako Udalak, FBIk eta dantzan.com-ek, zer duten komunean (konketaz gain) deskubritzeko konbokatu gintuzten. Eta esplikatu digute, bai horixe: Plone.

Zer da Plone?

Plone musika talde bat dela esplikatu zigun Mikel Larreategik. Horrez gain zope eta python-en oinarritutako edukien kudeaketarako software libreko sistema bat da. Alegia, dantzan.com egiteko CodeSyntax-eko teknikariek erabiltzen duten programa. Eta sistema horren ezaugarriak eta abantailak esplikatu zizkiguten ostiralean, nazioarteko plone eguna zela eta. Kontu interesgarri asko esplikatu zizkiguten Mikel Lizarralde, Mikel Larreategi eta Garikoitz Araolaza CSkideek, eta Plone erabiliz egiten dituzten gauzetako batzuk erakutsi zizkiguten Amorebietako Jabier Santamariak eta EHUko Jesus Romok. Oihanen bizkotxoek aparteko aipamena merezi dute: delicious!!!

Plonen oinarritutako webguneak dituzten beste bezero batzuekin  hitzegiteko aukera izan genuen. CIAkoak eta Washington-eko unibertsitatekoak ezin izan dira etorri, baina Goienako Iban Aranzabal eta Mondragon Unibertsitateko Huhezi-ko Joxe Aranzabalekin oso gustura egon ginen berriketan.

Oinak baliatu

Dantzan aritzeko gorputza ezagutu eta mugimendua menderatu behar den bezala, dantzaren komunikaziorako ere tresnak menderatu behar ditugu. Edo gutxienez ezagutu eta haiekin moldatzen ikasi. Zenbaitek uste duenaren kontra, nik informatikaz  ez daukat ideiarik ere. Baina informatikariek sortzen eta prestatzen dituzten tresnak erabiltzen ikasteko ez dago informatikaz ezer jakin beharrik. Helburua, nire kasuan, dantzaren komunikazioan eraginkorra izatea da. Eta Stargaten atzera eta aurrera ibiltzeak, komunikazio horretarako tresnak erabiltzen ikasteko eta beste askoz gehiagorako balio du: besteak beste ezagutza eskuratu, antolatu, kokatu eta konpartitzen ikasteko balio du.

• Plone Eguna (CodeSyntax)
• Argazkiak Luistxonak dira.