Urteroko zita garrantzitsuenetakoa da Haritz Euskal Dantzari Taldeko kideontzat Nazioarteko Folklore Jaialdia, eta aurten ere, bere XXIV. edizioan, leku berezia beteko du urteko egitarauaren baitan.
Ia mende laurdeneko ibilbidean hamaika herrialdetako taldeak pasa dira Elgoibartik, eta oraingoan Indiako Panghat eta Dagestango Lezginka izango ditugu ikusgai Olaizaga kiroldegiko oholtzan Haritzeko dantzariekin batera. Jarraian daukazue aipatu taldeen inguruko informazio osoagoa:
INDIA - PHANGAT
Dantza talde honen helburu nagusia Indiako kultura sustatzea da. Horrez gain, 1995etik gaur egun arte egiten diharduten lanaz jabetu nahi dituzte herritarrak. Panghat taldeak bere emanaldietan eskaintzen dituen dantzak tokian tokiko irakasle adituen eskutik jasotakoak dira, eta horrela, Indiako folkloreko hainbat dantzatan adituak bilakatu dira. Dantzez gain, arreta berezia eskaintzen diote arropari, eta beraiek diseinatutako jantziak erabiltzen dituzte euren emankizunetan.
DAGESTAN - LEZGINKA
"Lezginka" dantza tradizional eta hunkigarri baten izena da, eta baita Kaukasoko biztanleen ikurretako bat. Igor Moiseyev-ek zuzenduriko Estatuko Folklore Akademiako bakarlari izandako Tamkho Izrailov-ek sortu zuen dantza taldea, duela 50 urte. Euren dantzak, Kaukasoko folklorean oinarrituta daude, eta horietan gizon indartsu eta harroa izan ohi da protagonista.
HARITZ EDT - EUSKAL HERRIA
Aurten, Nafarroako dantzak izango dira nagusi. Hasteko, Irradaka dantzatu eta kantatuko dute Haritz Euskal Dantzari Taldeko neskek. Dantza-kanta hau neska gazteek borobilean dantzatu eta kantatzeko ohitura zaharretan oinarrituta sortu zuen Juan Antonio Urbeltzek, 1987an. Horretarako, Nafarroako hainbat txokotan bildutako datuak eta oroitzapenak eta kantutegietan jasotako doinuak eta hitzak erabili zituen. Ondoren, eta Nafarroatik alde egin gabe, Otsagiko makil-dantzaren txanda izango da.
1969an estreinatu zuen Argia dantzari taldeak Axuri-beltza edo Jaurrietako nesken-dantza. Noizbait dantzatu izan zen dantza baten doinua eta oroitzapenetik abiatuta birsortu zuen Juan Antonio Urbeltzek. Ondoren, Lesakako dantzen txanda etorriko da, mutilen eskutik. San Fermin egunean, Lesakako kaleetan eta Onin errekaren bi ertzetan dantzatzen dute lesakarrek ezpata-dantza hau. Eta bukatzeko, Iribasko ingurutxua taularatuko dute Haritzekoek. Dantza hori, 1936. urtetik dantzatu gabe egon ondoren, 1969. urtean Juan Bautista Lasarterekin ikasi eta berriz dantzan jarri zuen Argia dantzari taldeak.
Zita jarrita dago beraz, Uztailaren 23an, barixakua, 22:30etan Olaizaga kiroldegian. Sarrerak aurrez erosi nahi dituenak Txankakua elkarteko dendetara jo dezala edo bestela egunean bertan ere salgai egongo dira emanaldia hasi aurretik.
Urtero legez, Trinitate jaien baitan izango du aurten ere dantzak bere lekutxoa, zapatuan izango baita plazan (euririk balitz, kiroldegian), arratsaldeko 6etan, dantza eskolako ikasleen kurtso bukaerako jaialdia. Ikasturtean zehar egindako lana plazaratuko dute Inazio Bereziartua musika eta dantza eskolako dantzari gaztetxoek adi-adi egongo diren guraos eta lagunen begiradapean. Ikasle talde bakoitzak dantza desberdin bat aurkeztuko du, Euskal Herriko txoko ugaritako folklorearen erakusgarri izango den emanaldia osatuz.
Haritz dantza taldeko kideok ere gure aletxoa jarriko dugu saioaren amaiera aldera, Arabako dantzen erakustaldi txiki bat eskeiniz. Mutilek zenbait makil-dantza dantzatuko ditugu, neskek “Cuatro Calles” eta “Jota la Perra”-rekin emango diogu denok bukaera. Ezin ahaztu noski, beti bezain fin jaiari musika jartzeaz arduratuko den udal txistulari banda ere.
Zita ipinita dago, beraz.
Iaz, euria zela eta, Udaletxeko arkupean bukatu genuen dantzan.
Badator maiatza, eta urtero bezala bi data seinalatu dakartza Haritz Euskal Dantzari Taldearen egutegira: batetik, semana das letras galegas; eta bestetik Trinitate jaien baitan egiten den musika eskolako kurtso bukaerako jaialdia.
Datorren larunbatean izando da lehena, maiatzaren 8an. Urtero bezala, aurten ere egitarau zabala osatu du Elgoibarren bizi den galiziar komunitateak: anaiarteko bazkaria, orkestra baten kontzertua, Galiziako gaitroen kalejira… Larunbat arratsaldean, berriz, ohiturari segiz, Haritz dantza taldearen emanaldia izango da ikusgai 18:30etatik aurrera Foruen plazan.
Aurten Lapurdiko inauteria dantzatuko dugu: makil-dantza, jauzia, fandangoa… Bestalde, gurekin batera jardungo du Irixoko (Ourense) gaiteoren bandak, emanaldien Euskal Herriko eta Galiziako folkloreak uztartuz.
Datorren barixakuan, abenduak 4, estrenatuko da Donostian Juan Antonio Urbeltzen gidaritzapean Axuri-Beltza jaialdia. Iluntzeko 8etan izango da, Victoria Eugenia antzokian, eta bertan parte hartuko du Haritz Euskal Dantzari taldeak, Iruñeako Duguna, Eibarko Kezka eta Donostiako Argiarekin batera.
Duela 40 urte Juan Antonio Urbeltzek eta Marian Arregik berreskuratu eta birsortutako Axuri Beltza dantzak eman dio ikuskizunari izena, eta urteurren horren ospakizunen bueltan osatu da jaialdia ere. 1969ko maiatzaren 4an estreinatu zen aipagai dugun dantza, 40 urte beranduago itzuli den antzoki berberean. Azkueren kantutegian aurkitutako Jaurrieta (Nafarroa) herriko nesken dantza kantatu batean du oinarria Axuri Beltzak, Hortik abiatuta berregin zuten ordurako galdua zegoen koreografia.
Ezin ukatu tradizioan txertatzea lortu duenik geroztik, edozein dantza taldetako errepertorioan agertzen delarik gaur egun. Musika eta dantza ederki borobiltzen dute soineko beltz dotoreek, osotasun hunkigarri bat osatuz.
Jaurrietako neska-dantza izenez ere ezaguna den dantza horrekin batera, Argia dantza taldeak azken urteetan taularatutako ikuskizunetako (Zortziko, Alakiketan, Kondharian, Pas de Basque eta Axeri Boda) osagai izan diren beste zenbait dantza ere izango dira ikusgai ostiralean.: Irradaka, Almute-dantza, Lapurdi eta Behe Nafarroako inauteriak, Habanera … Horiez gain, bi dantza berri aurkeztuko dira: Zalduniote eta Apostoluen soka-dantza. Lehena zortzi zaldikoren kontra dantza da, inauteri girokoa. Bigarrena berriz, Jorge Oteizaren jaiotzaren 100. urteurrena zela eta Arantzazun estreinatu zen koreografia da, itxura berritua agertuko dena.
Goi mailako ikuskizun bat beraz, berriro ere, Juan Antonio Urbeltzen gidaritzapean. Eta guk zer esan, eskerroneko, ohoredun eta zortedun sentitzen garela bertan parte hartu ahal izateaz!
Hamaika ordu pasa ditugu ideiarekin buruan, hamaika ordu ideiari forma ematen; auskalo zenbat denbora pasa dugun ezpatekin zubiak egiten eta zenbat kolpe jaso duen zenbaiten buruak. Askotan erori zaizkigu ezpatak eta beste horrenbestetan altxa eta aurrera egin dugu, burua beti altu. Eta orain iristear da egun handia…
Igandean aurkeztuko dugu horrenbeste lan eman digun Errosarioko Amaren ezpata-dantza, oinarri historiko sendoen gainean eraikiz hemendik aurrera Elgoibarko tradizioaren zati bihurtu nahian.
Izan ere, Gipuzkoako herri gehienetan bezala, duela zenbait mende ezpata-dantza egiten zen Elgoibarren, eta hori frogatzen duten zenbait datu daude. Lehenengoak 1599an agertzen dira, Korpus egunean dantzari, danbolin eta arkabuzeroen partehartzea aipatzen delarik. Aurrerago, Errosarioko Amaren Kofradiaren sorrerarekin, urriko lehen asteetan egingo da ezpata-dantza Errosario kalean.
Duen izaera zeremoniatsuari begiratuta, ez da harritzekoa historian zehar dantza hau jai edo ospakizun garrantzitsuekin lotuta azaltzea. Agintari nagusien bisita edo beste nolabaiteko ekitaldi garrantzitsuren bat bada, presente dago ezpata-dantza Elgoibarren.
Datu guzti horien bilketa eta azterketa lanean ordu pila pasatakoak dira Koldo Lizarralde eta Pello Arrieta, eta beraiei esker dugu eskuartean aipatutako informazioa. Beraiek izan ziren gainera, ezpata-dantza berreskuratzera animatu gintuztenak, eta eskertzekoa da beraz kontu guzti honetan izan duten papera.
Proiektu honen ibilbidean beste izen garrantzitsu bat da Juan Antonio Urbeltz dantza maisu eta folklorista handia. 21 urtetako elkarlanari jarraituz, bera izan da ezpata-dantzaren birsortzean koreografiaren egilea. Plazerra izan da guretzat maila horretako antropologo eta folklore ikerle batengandik ikasi ahal izatea. Mila esker beraz, berari ere.
Dantzara mugatuz, eta igandera arte sekretu gehienak mantendu nahi ditugunez, zenbait datu baino ez ditugu azaleratuko. Batetik, musikari dagokionez, bi melodia erabiliko ditugu: Gipuzkoako ezpata-dantzarena eta R.M. Azkuek Elgoibarren jasotako beste bat. Horra, bada, gure herriaren ukitu bat gehiago. Ibilbideari dagokionez berriz, esan Foruen plazatik hasi eta San Bartolome eta Errosario kaleak pasaz bertara itzuliko garela berriz. Ezpata txikien dantza berriz ibilbidearen lau puntutan egingo da: eliza parean, Nafarroa plazan, Errosarioko Amaren irudiaren parean eta udaletxe aurrean.
Gonbidatuta zaudete beraz guztiok, datorren igandean, urriak 11, 11:30etako meza bukatu ostean lehen aldiz aurkeztuko dugun ezpata dantzara. Emaitza izan dadila egindako lanaren neurrikoa, eta eguzkia agertu dadila, mesedez!!
Urteroko zita izan zen pasa den irailaren 26an San Migel auzoan eskainitako emanaldia, baina ezberdina era berean, martxoan utzi gintuen Borja Uzuriaga auzoko dantzariari eskainitako omenaldi txikia bihurtu baitzen. Bera gogoratzeko aipamen batekin hasi zen jaialdia, sendiari babesa emanaz eta aurtengo saioa bera omentzeko izango zela azalduz.
Urteotako ohiturak markatutako protokoloari jarraituz, auzoko dantzariek egindako agurrak ezarri zuen abiapuntua. Jarraian Haritz dantza taldekook ekin genion lanari, lehen zatian Arabako dantzak plazaratuz, azken emanaldietan lagun izan ditugun dultzaineroekin. Honen ostean, bigarren zatian Lapurdiko inauteria aurkeztu genuen, frontoia kolorez jantziz eta Murkaikupe pilotalekura bertaratutakoen txaloak jasoz.
Jaialdiaren amaieran berriz, Borja Uzuriagaren sendiari bi lore sorta eskeini genizkion, eman zigun guztia eskertu nahian eta familiakoei aurrera egiteko animoak eman asmoz. Txalozaparrada luze batekin, eta malkoak eutsi ezinik bukatu zen aurtengo San Migelgo dantza emanaldia.
Hemen duzue Eire Vilak San Migelen ateratako argazki sorta osoa.
Urteroko legeari jarraituz, aurten ere San Migel auzoan dantzatuko du Haritz euskal dantzari taldeak, izena ematen dion santuaren jaietako egitarauaren baitan. Datorren zapatuan, hilak 26, izango da hori, gaueko 22:30etan frontoian.
Aurtengo emanaldia desberdina iango da ordea, azken urteetan dantzan jardundako Borja Uzuriaga sanmigeldarraren hutsunea nabarituko baitugu. Martxoaren 1ean galdu zuen bizia Borjak, moto istripua izan ondoren, 25 urte baino ez zituela. Haritzeko kide gisa taldeak eskainitako emanaldietan; edo, azken urteetan bezala, hasierako agurra dantzatzen zuten gazteen buru, urtero zegoen presente Murkaikupeko dantza jaialdian. Horrexegatik nahi izan dugu aurten ere bera gogoan izatea, ekitaldia berari eskainiz omenaldi txiki moduan; martxoko egun hartan zorigaitzeko istripu hura gertatu ez balitz San Migelen egongo litzatekeelako gurekin beste behin.
Asko hunkituko dituen hasierako agurra dantzatuko dute gazte sanmigeldarrek jaialdiari hasiera emateko. Ondoren, Haritz dantza taldeak hartuko du lekukoa, Araba aldeko dantzak eskainiz lehen zatian. Dultzainaren musikaz, hainbat herritako dantzak plazaratuko dituzte: Laguardiako jota, Villabuenako paloteadoak, jota la perra, cuatro calles… Bigarren zatian berriz, gure geografiaren punta batetik bestera jauzi egin, eta Lapurdiko inauterian murgilduko gara, makil dantza, jauzia, fandangoa eta dantza luze dantzatuko dituztelarik. Arropa dotore eta alaiek ukitu berezia emango dioten koreografia koloretsu honekin bukatuko da Haritz dantza taldearen San Migelgo papera.
Behin ekitaldia bukatuta erromeriak hartuko du lekua, eta beste era batera bada ere, dantzak jarraituko du ordu txikiak arte.
Miloi bat aldiz egina izango zuen San Migel eta Elgoibar arteko errebueltaz betetako bidea, gora eta behera, motorrean, baina gaur goizean, errebuelta horietako batean istripua izan du eta hil egin zaigu Borja Uzuriaga. 25 urte zituen.
Hitzik gabe gauden honetan Jael-ek bertsotan jarri die doinua gure sentipenei:
MALKO TANTARIK EZ
BOTATZEA
NAHIZ ETA OSO ZAILA
DAN
POZIK GOGORATUKO
ZAITUGU
DUDA IZPIRIK EZ
IZAN
DANTZARI FINA, BIHOTZ
HOBEA
BETI BESTEEI
LAGUNTZEN
IRRIFARRE BAT ATERA
ZAIGU
HORI DANA
GOGORATZEN
EZ EGIN NEGAR GALDU
DELAKO
NAHIZ ETA MAITEA
DUGUN
EZAGUTZEAZ POZIK GAUDE
GU
IKUSIARTE
TXAPELDUN
AGURRIK EZ,
GEROARTE
Hiletak martxoaren 3an, asteartean, arratsaldeko 19.00etan, Elgoibarko San Bartolome elizan egingo dira.
Borjaren zenbait argazki ikus daitezke segidan.
Sagardotegian, bere abilidadeetako bat erakusten: intxaurrak bekokiarekin apurtzen zituen! Hortxe bai gustora, neska artian!!! Sanmigeldarrak San Migelen emanaldi hasierako Agurra egiteko prest Borja buru dela.
Iñaki San Martin "Soarte" argazkilariak, “Apur batean Soka Dantza” argazki erakusketan dantza eta argazkia uztartu ditu. Gure dantza taldea da erakusketa honen protagonista. Izan ere, abuztuaren 24an, San Bartolome Egunean egiten dugun Soka Dantzako argazkiak dira nagusi bilduma honetan.
Urretxuko Juan de Lizarazu erakustokian egongo da ikusgai uratrrilaren 16tik otsailaren 1era arte. Baina hala ere, Euskal Herriko herri gahiagotan ere erakusteko asmoa dauka.
Izenak dioen moduan, PLAZARA DANTZARA gonbidatu nahi ditugu herritar
guztiak datorren larunbatean, abenduak 27 ospatuko dugun erromeriara.
Arratsaldeko 18:00tan izango da Plaza Handian eta edonork parte hartu
dezake. Gero eta gutxiago dira horrelako erromerietan parte hartzen
dutenak, beraz, Haritz Euskal Dantzari Taldetik jende guztia animatu
nahi dugu bertan parte hartzera. Larunbatekoa ez baita dantza taldearen
ikuskizun bat, edonork parte hartzeko ekintza bat da.
Eta
hemen behean ikusi ahal izango duzue Aitor Lauzirikak grabaturiko bideo
bat, non buruko zapia nola jarri, edota abarkak nola lotu irakasten
den, besteak beste. Horrela, Gabon Zahar Ferian baserritar erroparekin
ez janzteko arrazoirik ez duzue izango! Animatu!
Miloi bat aldiz egina izango zuen San Migel eta Elgoibar arteko errebueltaz betetako bidea, gora eta behera, motorrean, baina gaur goizean, errebuelta horietako batean istripua izan du eta hil egin zaigu Borja Uzuriaga. 25 urte zituen.
