Dantza guzti hauen sorkuntzetan izan da garrantzitsua musikaren gaia. Nafarroan atera diren azken dantzetan adibide ezberdinak izan ditugu: San Lorentzoko danzanteentzat Iruñeko Katedralean zeuden partitura batzuen musika erabili zen, eta Iruñeko Ezpatadantza jaio berrian Nafarroako iparraldeko hainbat doinu ezagun eta tradizionalak erabiltzea izan zen erabakia.

Ez zen hau, ordea, 1987an Monteagudoko Dancearen errekuperazioan egin zena: musika guztiz berria konposatzea erabaki zen.

Interesgarria da musika sortzaileek hartu zituzten erabakiak eta abar jakitea, beraz, beraien hitzetan entzutea izango da egokiena (dantza guztien izenek lotura bat daukate YouTube-n entzuteko):

                              Monteagudoko dancea

   "Tuterako erriberako dantza berreskuraketaren dinamikan Monteagudorena da txanda.

   Ribaforadak eta Fustiñanak berreskuratu egin zituzten bereak, eta Lourdes auzoko tuterarrek ere beste bat sortu. Hiru dira, beraz, Korteseko Dance erregaitzari laguntzera etorriak.

   Orain bi urte Monteagudokoaren txanda izan zen. Birsorketarako planaren baitan Monteagudoko dantzagaiek eta Tuterako "Muga" Elkarteak  dance berriari lagunduko zion musiken konposaketa egitea eskatu ziguten.

   Lana franko egin, eta ez zela musika zaharraren ondakinik batere gorde izan egiaztatu ondoren, "Antiguamente Navarra" izan ezik, zehazturik geratu ziren aipatu sortze lanaren ezaugarri ondoko hauek:

   1- Partiturari halako zaharki ukitua eman behar zitzaion, horretarako behar ziren kontzeptu melodiko eta harmonikoak erabiliz.

   2- Partiturak, geografikoki hurbil dauden eta ezagunak diren beste paloteadoen musikekin koherentzia gorde behar zuen.

   3- Egituraketa koreografiko zehatzetik  abiatuko zen, behin behingo batean bederen, eta honi musika eman. Azken horren gainean beharrezko zuzenketak egingo ziren dancea gorpuzten joan ahala.

   Eskuartean duzue emaitza. Gureak dira musika doinuak eta zuei dagokizue berauen kalitatea neurtzea, asmatu dugun ala ez epaitzea. Hiru ideia musikal baino ez ditugu hartu dauden guztien artetik. Kortesien musika abesti behenafarra da, oso egokia gure ustetan. Esaeretan erabiltzen den musika "Antiguamente Navarra" sobera ezagunarenak dira eta aurretik "Gernikako Arbola" sarrera gisa.

   Musika hauetako batzuk hiru fasez osatuak zeuden, A-B-C eskemari jarraituz. Dantzariek espontaneoki ezabatu zituzten hirugarren guztiak eta beste batzuk ere automatikoki, A-B erako dantza egituraketara moldatu bait ziren, edo A bakarrekoa. Zehaztu egin zituzten ere tempoa, errepikak eta atal bakoitzaren izenak.

   Elkarreragintza honen ondorio gisa A-B erako esaldi musikalak dira nagusi. Hauetan sarrera eta koda batek biribiltzen dituzte hasiera eta bukaera. Zenbaitetan A erako esaldi bakarra agertzen da, sarrera kodea eta guzti.

   Esaldi binarioak dira gehienbat -bi periodo bakoitzeko- eta periodo hauek konpas banaz osaturikoak- esaldi koadratua-.

   Halaz eta guztiz ere irregulartasunak ageri dira Karrikadantza, Zinta-dantza eta Sinfinean.

   Gainera, agertu zen, (nola ez ba!) ematasun betierekoa, zeinak justizi osoaz dagokion tokia eskatu bait zuen Dancean, eta nola ez gauden XVIII mendean arrazoizkoa bide zen galde hura egokiro erantzutekoa. Beraz musika eman genien hartaratu ziren bi atal berriei, Karrikadantza eta Boleru-dantzari, hain zuzen ere.

   Aski pozik geundeke musika hauek zuen gustokoak balitez."

                      Iruñeko Gaiteroak, 1991                          

(Tuterako Gaiteroen Kortes eta Monteagudoko dantzen L.P.-ko libretoan argitaratua, 1992). Aipatu ez diren  beste dantzak: El Quemao, Arku-dantza eta Paloteao edo Palos Modorros.

Beraz, hona hemen dantza sorkuntza batean eginiko musika konposaketaren adibide interesgarri bat. Asmatu zuten? Nik baietz uste dut.

Interesgarria da musikaren mundua euskal folklorean, dudarik ez. Guk, beste hainbat herrik bezala, guztiz loturik ditugu dantza eta musika gure sustraietan. Etnomusikologia ikasketetan argi uzten da hasieratik, bide horretatik joaten den orok izan beharko duela kontaktua dantzekin.

Bèla Bartók (1881-1945)  hungariarra dago kontsideratuta lehenengo etnomusikologoa bezala. Hau egia den edo ez ez dakigu, baina badakigu berak egin zuen lan guztiak XX. mendeko gizarte nahasian izan zuen erreperkusio handia. Hungaria eta inguruko (inguruko-k milaka kilometro esan nahi du kasu honetan: erdi-europa, Balkanak eta Turkia) folklorea aztertu zuen nekatu gabe, herriz herri, etxez etxe, ahal zituen grabazio teknikak eramanez, eta papera eta arkatzarekin bestela. Kuriosoa da jakitea Bartók-ek 25 urterekin, kasualitatez, Transilvaniako emakume baten kantu bat entzun zuela. Kantu bakar horrek piztu zion Hungariar eta Errumaniar folkloearekiko izan zuen interesa, bizitza guztian izan zuelarik.

Koxka zera da, berak bazekiela musika guzti horrek dantzan zeukala zutoina. Ezezagunak ziren erritmo guztiz mamitsuak aurkitu zituen, eta bazekien dantzarekin lotura estua zeukatela denek. Hala ba, ohartu zen  musika hori ezagutu nahian, dantza munduan murgildu beharko zuela ere. Argi utzi zuen gero leku menditsu haietako dantza exotikoak nolabait menderaturik zituela, bere "Errumaniar Dantza Folklorikoak" konposatu zituenean. Honekin gainera, folklore eta musika klasikoaren artean inoiz lortu izan den loturarik handiena egin zuen.

Gure mundura bueltan, badakigu Bèla Bartók-en "imitatzaile" dexente izan ditugula, baina aspektu bakarrean, antza: euskal musika folklorikoa musika klasiko barnean sartzeko saiakeretan. Akatsa non izan da, ordea, inork ez zuela musika guzti hori sakon ikasi, inbestigatu, edo berreskuratu. Lagun batek esan zidan moduan: "no mamaron del pueblo". Hau da, musika ikasketak egin eta gero edozein gauza egiteko libertatea hartu zuten askok. Jesus Guridi izan zen adibiderik argiena. Haien musika jakituriak handiak ziren, baina euskal musika egin nahi izan zuten, euskal musika ulertu gabe.

Guzti honek erantzun bat izan dezake, ziurrenik, eta nire iritzia zera da, hauek ez ziotela dantzari eman beharreko garrantzia eman. Inork ez zuen aurkitu Bártok-ek folklorean aurkitu zuen dantza eta musikaren arteko lotura. Dantza subestimatu egin zuten, nolabait.

Adibide bat izango da, askoren artean, baina gurean gertatu izan dena da. Eta argi dago musikak dantzara bideratzen gaituela, dantza musikarik gabe ezinezkoa den moduan. Lotura interesgarria da, eta nahiko ebidentea askorentzat, baina ikusi dugun bezala, askok ez zuten lotura hori kontuan hartu, eta halakoa izan zen erantzuna...

Errusiar gaua (dantzak + afaria):

• Martxoak 6, larunbata
• Ikastaroa + afaria + dantzaldia
• Irakasleak: Javi / Cuca
• Non: Ribota de Ordunte
• Izena ematea: 947 12 73 18

ASTE SANTUA: Europa ekialdeko dantzak

• Bulgaria, Errumania, Grezia, Mazedonia...
• Apirilak 1 - 4 (Aste Santua)
• Lekua: Ribota de Ordunte (Bilbotik 30'ra)
• Irakasleak: Ulrike Sieferle / Gigi Vezzoli
• Prezioa: 225,00 (egonaldia barne)
• Izena ematea: 947 12 73 18
• http://cursosdedanzasdelmundo.blogspot.com

MARTXOA 2010

Hona hemen egutegia:

Martxoak 4, Lakua G.E. Dantza entzunaldia.

Martxoak 12, Hegoalde G.E. Dantza entzunaldia

Martxoak 26, Lakua G.E. Dantza entzunaldia

Entzunaldi guztiak 19:30etan hasiko dira.

• Gure twitter kontura harpidetu eta twitter bidez.
• Blog honetan bertan, coveritlive tresna jarriko dugu eta horren bidez gure mezuak ikusi eta nahi izanez gero zuen komentarioak bertan utzi ahal izango dituzue.
• Facebook-en gure kontuan.