Ezpalak dantza jaialdia

Goitb telebistak GipuzkoaKulturarentzat Ezpalak jaialdiaren inguruko 30 minutuko erreportajea prestatu du. Eibarren ospatutako Jaialdiaren irudiekin batera Juan Antonio Urbeltz, Claude Iruretagoiena, Patxi Laborda, Patxi Larralde eta Oier Araolazaren hitzak jaso dituzte.

Aurten ere komunikabideek interesa erakutsi dute Ezpalak jaialdian, eta hainbat egunkari, irrati eta telebistatan agertu dira jaialdiaren inguruko kontuak. Euskadi Irratian eta Onda Vascan elkarrizketak egin ditugu, eta TeleNavarrak ondoko erreportajea eskaini zuen bere albistegian.



Prentsan eta Interneten argitaratu direnak hemen ikus daitezke:
Ezpalak-2010-hemeroteka

Ezpalak 2010 jaialdiari buruz han eta hemen argitaratu den gauzen prentsa dossierra pdf-an jaitsi nahi baduzu egin klik hemen (pdf 2,6 Mb).

Mutxikoak, azkaindarrak, bilantziko, mando zaharraine, lakartarrak, le monein, marmutx, xinple, gabota, branlea,...Erdizka, zote, dobla, pika, biga, ebats, eta hiru, ezker, eskuin, aitzina... Dantza-jauzi faltan ez ginen izan behintzat. Dantzari saiatuak, dantza-maisu jakitunak, musikari bikainak... dantzarako gogoa bazen eta dantza-jauzi faltagatik ez zen inor kexatuko behintzat. Dantzatu genuen eta gozate genuen.

Euria ohi bezala hurbil izan genuen, baina oraingoan ez gintuen urduri jarri, eta langar tanto batzuk Untzaga plazan utzita aurrera egin zuten hodeiek. Ez genuekan astirik euritarako, dantzarako geunden zita eginda.

Ezpalak, nazioarteko dantza tradizionalaren jaialdian dantza-jauziak izan ditugu ardatz. Larunbatean Iruñeko emanaldian lehen saioa eginda, igandean dantzariak mutxikoetan jarraitzeko asmoz bildu ginen Eibarren.



Kezka dantza taldeko dantzari eta dantza eskolako ikasleek ireki zuten plaza. Uztaritzeko inauterietako bi pieza, marmutx eta xinple, eta zapatain dantza ofizio-dantza egin zituzten dantzari heldu eta gaztetxoek. Andoni Altzibar, Roberto Altzerreka, Iñaki Barua eta Garikoitz Otamendi arduratu ziren musikaz.



Baztandarrek hartu zuten txanda segidan. Ohi bezala Aunitz urtez-ekin plazaratu ziren eta agurtu zituzten ikusleak. Patxi Larraldek, txistua eta ttun-ttunarekin plazaren erditik gidatu zuen dantza, eta Rafa Baron dantzaren buru zela zazpi jauzi zaharra eta mutxikoak dantzatu zituzten baztango dantzariek. Ez dira talde antolatua, jaialdirako elkartu diren mutil-dantzen multzo bat baizik. Baztango zortzikoarekin atera ziren plazatik baztandarrak ikusleen txalo zaparrada artean.



Argia dantzari taldea plazaratu zen segidan. Taldeko dantza-maisuak izan ziren Untzagako plazan. Juan Antonio Urbeltz buru zutela, Fernando Aristizabal, Jexux Larrea eta Claude Iruretagoienak bi jauzi eman zituzten zuberoako dantzakeran: Aitzina pika edo marianak eta ostalertsa, bai karaktere dotorez eman ere. Marian Arregi, Mikel Urbeltz eta Arantzazu Mujikak jarri zioten doinua dantzei, eta bai eder jarri ere.



Biarnotik,  Jean Luc Mongaugek musika eta dantza maite duten lagun taldea ekarri zuen Ezpalak jaialdira. Ossau haranean Sauts Basques izenekoak egiten dituzte, alegia, euskal jauziak, eta horietako batzuk dantzatu zituzten Eibarren: la crabo, le munein eta le moutchicou hain zuzen ere. Aipagarria mutil-dantzariek eta iparraldeko dantzari zaharrek darabilten suspentsio bikoitzarekin dantzatzen dutela biarnoarrek, eta interesgarria izan zen ikustea, dantzari batzuk aldian behin beren buruaren inguruan biratzen zutela besteek ohiko urratsekin jarraitzen zuten bitartean.



Biarnoarrek plaza utzita, Aiko taldea eta Maritzuli konpainiaren txanda iritsi zen. Azkaindarrak dantzatu zuten lehenik Beteluk irakatsitako Lapurdiko dantza-moldean eta Alvaro Garciaren kitarraren doinura. Ondoren, lakartarrak eta ahuntxa egin zituzten, desafio erara dantzatuta. Maritzuli eta Kezkako dantzarien artean Amikuzeko gabota egin zuten eta mutxikoak egin zituzten segidan.Azken honetan, Claude Iruretagoiena eta Patxi Labordak dantza-jauziak dantzatzeko izan diren beste eredu eta estilo batzuk erakutsi zituzten.



Dantza-jauzien erakustaldia bukatzeko, baztandarrak eta Kezka taldeko dantzariek añuar ttipia dantzatu zuten Aiko taldearen doinura. Batzuk mutil-dantza erara eta besteak jauzi erara, aritu ziren dantza bera egiten.



Taldeen erakustaldia bukatuta, plaza ireki eta ikusleek ere jauziak egiteko aukera izan zuten. Patxi Larraldek bilantziko txiki, bilantziko zaharra, zahar-dantza eta mando zaharraine jo eta denek dantzatu zituzten, eta segidan Aiko taldeak hainbat jauzi jo zituen, Patxi Labordaren gidaritzapean denok dantzatu ahal izateko moduan: lapurtar motxak, mutxikoak, tellagorri, branlea,...



Bazkalostean, dantzaldiak jarraitu zuen Aiko taldearekin, jota, pasodoble, jauzi eta ingurutxoak tartekatuz. Aurtengo ezpalak jaialdia bukatu da, baina jauziak dantzatzeko gogoa piztu zaionak badu aukera aparta, datorren ekainaren 12an, Aiko taldeak Urraska, dantza-jauzien inguruan prestatu duen CD eta liburua aurkeztu, eta dantzatzeko aukera eskainiko baitu Durangoko Plateruena Kafe Antzokian. Lauetan erdizka!!!

• Ezpalak 2010 Eibarren - Iñaki Zugasti eta Txebi Arriagaren argazkiak.
  

Aurten behintzat eguraldiaren aitzakiarik ez genuela izanen argi geratu zen goiz samarretik. Alde zaharraren eguna ospatzen zen gainera Iruñean eta giroa ere ziurtatuta zegoen. Dantzari eta musikarien lana baino ez zen falta.

Ordu batak inguruan hasi ziren heltzen Luzaide, Donostia, Baztan, Ossau, Lapurdi eta Bizkaiko lagunak. Bazkaldu ondotik, 5:30etan ekin genion lanari, alde zaharretik egindako kalejirarekin. 6:00etan eman genion hasiera emanaldiari.

Dantzan lehenak etxekoak izan ginen. Duguna dantza taldeko txikiek Hegi egin zuten eta nagusiek (eta hare nagusiagoek), Ainhoarrak.



Argia dantzari taldeko dantza-maisuen txanda heldu zen ondotik. 60. hamarkadan iparraldeko hainbat bazterretan ibili ziren bertako dantzak ikasten, baita Zuberoan ere, eta bertako maneran eskaini zizkiguten Aitzina-pika eta Ostalertsa, Juan Antonio Urbeltz buru zutela, Jexux Larreak, Fernando Aristizabal-ek eta Claude Iruretagoienak. Marian Arregik eta Mikel Urbeltz-ek jarrio zioten doinua bi jauzi horiei.




Donostiatik berriz ere jauzi (eta hiru!) egin genuen Nafarroa aldera, Baztanera hain zuzen. Bertatik etorri zitzaizkigun Baztandarrak izeneko taldea, Javier eta Patxi Larralde txistulari eta dantza maisuek gidatuta. Dantza-jauzien sisteman berean sar ditzakegun mutil-dantzak eskaini zizkigute haiek. Aunitz-urtez, Zazpi-jauzi zaharra, Muxikoak eta Baztango zortzikoa eskaini zituzten eta pilatu ziren ikusleen txalo zaparradaren babesean utzi zuten plaza.




Nafarroatik irte gabe, baina ekialderuntz joz, Luzaideko Bolantak etorri zitzaizkigun ondotik. Haien jantzi koloredun eta musika alaiarekin berriz ere txalo zaparrada atera zieten ikusleei. Euskaldunak, Sorginak, Hegi, Marianak eta 2. eta 4. Kontra-dantzak egin zituzten Luzaidar dantzari gazteek.




Euskal Herritik aldentzeko garaia heldu zen orduan, baina ez sobera. Frantziako Ossau haraneko Laruns herritik dantzari eta musikari talde jatorra heldu zitzaigun. Beren dantzak eta doinuak ikusi eta entzuterakoan jabetu ahal izan ginen, haien dantzek gureekin dituzten antzekotasunez. Haien dantzak Sauts Basques deitzen ez dituzte ba! La Crabo (ahuntxa), Le Munein (Moneinak) eta Le Moutchicou (Muxikoak) eman zituzten haien emanaldian.




Biarritz-etik heldu zitzaigun Maritzuli konpainia. Bere buru Claude Iruretagoiena dantza-jauzien inguruan gaur egun dagoen espezialista handienetakoa da. Maritzuli konpainiak aurkeztu duen azken ikuskizunean, Aurrez aurre izenekoan, jauziak dantzatzeko zeuden estilo desberdinak bildu ditu eta horiekin batera, dantza-jauziak desafio joko moduan dantzatzeko zegoen ohituran oinarrituta errekreazioak egin ditu, eta hori bera erakutsi zuten Iruñeko emanaldian. Azkaindarrak eta segidak (Lakartarrak eta Ahuntxa) eman zituzten haien saioan, Aiko taldearen musikaren doinupean.




Bukatzear geunden (nahi baino gehiago luzatu zitzaigun saioa ordurako), baina akitu aitzin, dantzakera ezberdinak elkarrekin erakusteko saiakera egin genuen dantza talde ezberdinetako dantzariek. Esaterako, Amikuzeko Gabota eta Muxikoak dantzatu genituen Maritzuliko eta Dugunako dantzariek batera.




Baztandarrek eta Dugunakook berriz, Añoar-ttipiak izeneko jauzia eman genuen mutil-dantza eta jauzi gisan aldi berean.



Dantza taldeon emanaldia amaituta, ikusleen artean zeuden dantzarien txanda heldu zen, izan ere, Aiko taldeko lagunen eskutik dantzaldi irekia izan baikeguen postrea! Mutil-dantzak (Larraldetarrek emanak), jauziak eta jota, porru eta arrimatekoren batekin amaiera eman genion Iruñeko jardunaldiari.

• Mikel Irure dantzari-argazkilariak ateratako argazki sorta hemen.

Maiatzak 29, larunbata, Iruñea

17:30 Kalejira alde zaharreko karriketan barna

18:00 EZPALAK, dantza-jauzien nazioarteko jaialdia Burgoen plazan. Euskal Herriko eta atzerriko dantzen erakustaldia:

• Duguna dantza taldea - Iruñea (Nafarroa)
• Baztandarrak – Baztan (Nafarroa)
• Osseau haraneko musika eta dantza – Osseau (Biarno)
• Luzaideko bolant-dantzariak – Luzaide (Nafarroa)
• Argia dantzari taldea – Donostia (Gipuzkoa)
• Maritzuli konpainia – Baiona (Lapurdi)

Segidan: Dantzaldi irekia Aiko taldearekin. Danza-jauzien inguruan prestatu duen Urraska CD-Liburuaren aurrerapena egingo du Aikok.

Maiatzak 30, igandea, Eibar

12:30 EZPALAK, dantza-jauzien nazioarteko jaialdia Untzaga plazan. Euskal Herriko eta atzerriko dantzen erakustaldia:

• Kezka dantza taldea - Eibar (Nafarroa)
• Baztandarrak – Baztan (Nafarroa)
• Osseau haraneko musika eta dantza – Osseau (Biarno)
• Argia dantzari taldea – Donostia (Gipuzkoa)
• Maritzuli konpainia – Baiona (Lapurdi)

Segidan: Dantzaldi irekia Aiko taldearekin. Danza-jauzien inguruan prestatu duen Urraska CD-Liburuaren aurrerapena egingo du Aikok.

17:00etan Erromeria Aiko taldearekin.
 

Prest dago dagoeneko 2010eko Ezpalak jaialdiko eskuko programa. Paperean banatuko dugu eskura, baina pdf-an ere ikusi dezakezue hemen. 5,4 Mb-eko artxiboa da, beraz, onena loturatik zuzenean disko gogorrera jaistea daukazue.

• Ezpalak 2010 eskuko-programa (pdf, 5,4 Mb)

Edo hemen bertan ikusi nahi izanez gero hemen azpian duzue:
Ezpalak dantza jaialdiaren esku-programa

Aiko musika eta dantza tradizionalaren mundua ikertu, sustatu, eta gizarteratzeko sortua den musika eta dantza maisuen talde bat da. Dantza tradizionalaren didaktika lantzeaz gain, plazara ere ateratzen dira dantzara eta jotzera. Dantza tradizionalen musikarekin hiru disko argitaratu dituzte, eta besteak beste Maritzuli konpainiaren "Aurrez aurre" ikuskizunari musika jarri dio Aikok. "Dantzarako musika egitea gogoko dugulako, dantzatzea maite dugulako, jotzen eta dantzan eta irakasten dihardugu. Eta guretzat musika eta dantza uztarturik doaz berez: elkarren osagarri eta lagungarri".

Laster kaleratuko dute beren lan berria, Urraska izenekoa, hain zuzen ere dantza-jauzien ingurukoa. Ekainaren 12an, Durangoko Plateruena Kafe Antzokian, Dantzazale eguna ospatu eta Urraska liburu-CDa aurkeztuko du Aikok. Dantza-jauzien ahozko eta idatzizko iturriak aztertu ondoren, proposamen eraberritzailea egingo dute jauzien musikaren interpretazioari dagokionez, orain arte nagusi izan den biko konpas egituraren ordez dantzaren pultsoari kasu eginez bakoitzari dagokion konpas sistema erabiltzea proposatuko baitu Aikok.

Ezpalak jaialdian Maritzuli konpainiaren dantzei jarriko diete doinua, dantzan ere arituko dira horiekin batera, eta dantzarien emanaldien ostean dantzaldi irekia emanen dute plazer duen orok dantza dezan.

Zuberoa eta Nafarroa Beherean jauziak dantzatzeko erabili izan den manera ikasi zuten orain 40 urte Argia dantzari taldeko kideek. Dantza tradizionalaren alorrean erreferente nagusietako bat da Donostiako dantzari taldea, eta talde horretako dantza-maisuak izango dira Ezpalak jaialdian jauziak dantzatzen.

1969ko udazken eta neguan, Uharte Garazin, Faustin Bentaberrirekin aritu ziren dantza-jauziak ikasten Juan Antonio Urbeltz eta Marian Arregi. Handik hilabete batzuetara, 1970ean, Iruñeko Gayarre antzokian aurkeztu zituen Donostiako Argia dantzari taldeak Nafarroa Behereko inauterietako dantzak, dantza-jauziak tartean zirela. Ondoren, Etxahun Irurirekin Zuberoako dantza-jauzietan sakontzeko aukera izan zuten Argia dantzari taldeko arduradunek.

40 urteren buruan, Nafarroa Beherean eta Zuberoan ikasitako dantza-jauzi haietako batzuk berriz ere dantzatzen arituko dira Iruñean eta Eibarren. Urbeltz buru dutela, Argia dantzari taldeko dantza-maisuek aitzina pika (edo mariana) eta ostalertsa jauziak dantzatuko dituzte.

Administratiboki Nafarroa Garaian lekutua egonagatik ere Nafarroa Behereko dantza tradizioaren baitan koka ditzakegu Luzaiden egiten dituzten dantzak. Inauteri garaiko dantzak duela zenbait hamarkada, Pazko igandez dantzatzen dituzte egun. Bertako errepertorioaren baitan dantza-jauziak dira ezinbesteko erreferentzia. Hegi, Ostalerrak, Marianak, Azkaindarrak, Muxikoak... egiten ohi dituzte haien emanaldietan.

1929. urtean Faustin Bentaberry-k Bartzelonako Nazioarteko Erakusketan aurkezteko Sorginak eta Euskaldunak izeneko dantzak sortu zituen. Kanpoko eszenatoki batera begira sortu zituen dantza horiek, jauzien urratsetan oinarrituta, baina, ondoren Luzaide eta Nafarroa Behereko inauterietan, kabalkadetan eta ospakizunetan txertatu ziren, eta gaur egun tradiziozko dantzatzat ditugu.

Beraz, dantza horiek eta beste zenbaitzuk erakutsiko dizkigute Luzaidarrek Ezpalak jaialdian: Euskaldunak, Sorginak, Hegi, Makilari, eta bigarren eta laugarren Kontra-dantzak.

Zuberoa ondoko Biarnon ere badute dantza-jauziak egiteko ohitura. "Sauts" edo "saut basque" deitzen diete haiek eta Euskal Herriko dantzen eragina nabarmena da Ausseau bailarako dantza hauetan. Izenei erreparatuz gero "le mMonein", "le Moutchicou"... topatuko ditugu; izenetan, doinuetan eta urratsetan , beraz, gure jauzien gertuko ahaide, zalantzarik gabe.

Ezpalak-en parte hartuko duen "Groupe traditionnel ossalois", ez da ohiko dantza talde bat. Jean Luc Mongauge "tambourinaire" biarnesak egun honetarako espreski bildutako dantzari taldea baizik.

Ezpalak jaialdian honako dantzak erakutsiko dituzte: "la Crabo", "le Peyroutou", "le Monein" eta "le Moutchicou" izeneko "sauteak". Dantza hauek, gure jauzien gisan, zirkuluan egiten dira, eta biarnesen irudiko antzinako dantzak dira, guda-jatorria edo jatorri iniziatikoa izan dezaketenak. Ausseau-ko (edo Ossau) dantzak berariazkoak dira eta, etenik gabe transmititu dira belaunaldiz belaunaldi.

Dantzei doinua jartzen diete "Tambouri" sokadun danbolinak eta "Accordéou" soinu diatonikoak. Esan bezala, dantzariak ez dira folklore dantza talde bateko kideak, herriko jaietan dantzatzen duten herritarrak baizik.