Otsailaren 9an, inauteri larunbatez, eta IRUDAMAk antolatuta, kalejira ezberdinak antolatuak genituen Iruñeko alde zaharreko karriketan barna. Eguraldiak ez zuen sobera lagundu eta hartara, batzuk atera gabe geratu ziren, gero merkatuko plazan elkartzeko. Gu orduan ttanko kalera, eta euria hasi orduko dantzan ginen Nabarreria plazako "Los Burgos" ostatuaren aitzinean.
Han bildu ginen aitzindariak, jauna eta anderea, laboraria eta laborarisa, marexalak, kükülleroak, kestuak, xorrotxak eta beltzeria burrunbatsua. Barrikada osteko otamena gozaturik, Karrikiriko lagunengana hurbildu ginen. Bertan barrikada laburxkoagoa egin genuen eta pasta goxoak eta ardo are goxoagoa izan genuen trukean. Biba Karrikiri!
Gazteluko plaza zeharkatu eta Olazti ostatukoei ere eskaini genien barrikada. Berriz ere jan eta edan eta bitartean kauterak eta buhameak, kauterakeri eta buhamekerietan...
Azken barrikada, merkatuko plazara gerturatu aitzin, Merkaderes karrikan eman genuen, Iruñazarra ostatukoei eskertzeko urtero, berdin Santa Agedan edo Inauterietan, gurekin beti duten tratu goxoa. Barrikadaren osteko aitzina-pikarekin bukatu genituen gure xiberotar plantak.
Eskerrik hanitx, bide batez, Eibarko Kezka dantza taldeari eta Xiberoko ikastoletako ikasle ohien elkarteari (XIIO), haien zenbait jantzi uzteagatik!
Heldu den larunbatean, otsailak 9, inauteriak ospatuko ditugu Iruñean. Berriki sortu den "Irudama" (Iruñeko dantzarien mahaia) ekimenak antolatuta, goizean Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako inauterietako dantzak eta puska biltzak karrikaratuko ditugu hiriko dantza talde ezberdinek.
Guri Zuberoako maskaradetako barrikadak ematea egokitu zaigu eta prestaketa lanetan daramagu azken hilabetea.
Inauteri bakoitzak ibilbide bat izanen du alde zaharrean barna, hauexek:
Nafarroa Beherako inauteria: Muthiko Alaiak eta Ortzadar (Aldezar-eko umeek eginen duten puska biltzaren ibilbidea)
Lapurdiko inauteria: Basakaitz, Amaiur eta Oberena: Oberena peña, San Lorenzo, Kale nagusia, Jarauta, Descalzos, Museo, Santo Domingo, Kale berria, San Francisco enparantza.
Zuberoako maskarada: Duguna: Maitzaren bia, Karmen, Nabarreria, Caldereria, Javier kalea, Gazteluko plaz, San Nicolas, San Miguel, San Francisco enparantza, Kale nagusia, Mercaderes, Kale berria, San Francisco enparantza
4 barrikada:
Eguraldia lagun 4 barrikada eginen ditugu goizean, 11:00etatik aitzin. Dantzan ariko dira aitzindariak, jaun-andereak, laborari-laborarisak, marexalak, kukulleroak, khestuak, xorrotxak eta beltzeria basa.
11:05 - Los Burgos taberna (Nabarreria plaza)
11:30 - Karrikiri elkartea (Javier karrika)
11:55 - Olazti ostatua (Kale nagusia)
12:20 - Iruñazarra ostatua (Mercaderes karrika)
12:30etan gainontzeko talde guztiekin elkartuko gara San Frantzisko enparantzan.
Arratsaldean berriz, bazkaldu ostean, mozorroen kalejira eginen dugu 18:30etatik aurrera alde zaharreko karriketan barna.
Elurra, euria, ortotsa eta beste espero genituen baina eguzkitsu esnatu zen San Blas eguna Iruñean pasa den igandean. Hori bai, hotza kategorikoa!
Hartara, aitzakirik ez San Blas egunerako atondu genuen Soka-dantza lehenbizikoz karrikaratzeko. Goizeko 10:30etan genuen hitzordua San Nikolas plazan. Ordurako jarriak zeuden erroskila eta goxoki postuak eta iruindarrik goiztiarrenak han ziren haien eztarriak zaintzeko erosketetan.
San Nikolas elizako ezkilek 10:30ak jo zituztenean hasi ginen txistulariek lagunduta dantzan. Goiz eta hotz izanagatik ere bildu zen lagun koadrila dezente bat dantza ikustera, eta horiei guztiei gure eskerrik beroenak (zero azpiko egun hauetan eskertuko dituztelakoan...)
Julen Fagoagak eta Aritz Ibañez-ek egin zituzten aurresku eta atzezku lanak, Iñigo Gartziak eta Hasier Morenok zerbitzarienak, eta haiekin batera sokan atera ziren, Akier Perkaz, Joseba Lorenzo, Aitor Razkin, Aitor Arana, Mikel Tristan, Julen Leuza eta Gaizka Garde.
Gerora neska hauek ere sartu ziren dantzara: Amaia Visus, Leire Leza, Bea Martinez, Amaia Irigoien, Edurne Irigoien, Irantzu Irigoien, Uxue Perez, Itsaso Martinez, Katrin Zugasti, Olatz San Martin eta Itziar Perez.
Musikari lanetan aritu ziren Eiande Aranburu, Iñaki Sagardoi, Enneko Ganboa, Beñat Lopez eta Eder Garzia.
(Argazkiak: Calleja)
Hamaiketakoa egin ondotik berriz dantzatu genuen Sarasate pasealekuan, meza ondarrean.
Prentsan ere oihartzun zerbait izan zuen soka-dantzaren estrainaldiak.
Heldu den igandean, otsailaren 3an San Blas eguna ospatzen da Euskal Herriko hainbat txokotan, baita Iruñean ere.
Alde zaharreko San Nikolas elizak bazuen San Blas-en omenezko kofradia bat, hiritik pasatzen ziren erromesei laguntza emateko, eta gaur egun ere San Blas-eko ospakizunak San Nikolas parrokiaren inguruan egiten dira. Prozesio txiki bat egiten da goizez eta gero hainbat postuetan erroskilak eta goxokiak saltzen dituzte, eztarriaren gozagarri.
Festa txikia izaten da, familia girokoa kasik, baina festa errotua ere Iruñean.
Soka-dantza bat Iruñerako Gure taldearen azken urteotako helburua dagarai baten dantzak Iruñean zuen tokia berreskuratu dezala. Garai batean hiriko ospakizunetan egiten ziren dantza emanaldien erreferentziak asko dira artxiboetako dokumentoan eta ezagunak eta publikoak dira.
Somatzen genituen hutsune horiek betetzen joatea jarri genuen gure jardunaren erdian eta San Blas eguneko hau izanen da hurrengo urratsa.
Leitzako ingurutxoaren soka-dantza + ingurutxoa eredu gisa hartuta, Nafarroako iparraldeko doinu, urrats eta koreografietan oinarritu gara soka-dantza hau atontzeko. Dagoeneko iazko urtean dantzatu izan genuen soka-dantza hau gure emanaldietan eta orain Iruñeko festa baten baitan txertatuko dugu. Mutilek aterako dute soka oraingoan, eta uda inguruan eginen dugun beste soka-dantza batean hartuko dute neskek erantzunkizun nagusia.
beraz,
San Blas eguneko soka-dantza
Goizeko 10:30etan
Iruñeko San Nikolas plazan
(Eguerdiko 13:00etan ere, meza ostean, errepikatuko dugu soka-dantza)
Urteroko zita dugu Ezkaba mendiaren herri igoeraren osteko emanaldia. Aurtengoan, urriaren 28an taldeko txikiak izan ziren Udaletxe plazan Ezkaba mendia igo zuten mendizaleei harrera egiten. Hotzari aurre eginez, emanaldi polita eskeini zuten taldeko gazteek.
Fagurrinak larrazkeneko hosto nabarrak dantzarazten dituenean, dantzarazten dituzte San Fermin Aldapakoaren dantzariek ere haien kriskitinak Iruñea zaharreko karriketan barna. Buruilaren 23an iratzarri ziren, beraz, kriskitinak laugarrengoz, San Fermin Aldapakoaren dantzak beste behin plazaratzeko.
Errotxapeako zubian abiatu genuen jarduna ohi bezala, hodei azpian, egun bero-sapa batean. Zakarra izatera heltzen ez zen haize harroxko batek lagundu zion Angel Lezari bandera dantzatzen. Ondotik, ezpata-dantzari guztiak pasa ginen korrika bandera azpitik.
Santo Domingoko aldapa txistularien doinu bipilak lagunduta igo genuen ezpata-dantzari taldeak. San Ferminetan, entzierroaren aurretik korrikalariek kantu egiten duten zokoan gertatu zen taldea, kapitainek eta buruzagiak belauntxingoa dantza zezaten.
Santo Dominko karrika, Udal plaza, Merkaderes, Mañueta, Jauregiaren aldapa... horrela heldu ginen ezpata-dantzariak San Fermin Aldapakoaren eliza aitzinera. Ordurarteko izerdia Dantzarineako moskatelez apaldu genuen, eta piper-opilek pixka bat tripa bete.
Eguerdi aldera atera zuten San Ferminen irudia karrikara eta han Nekane Martinez zerbitzariak eskaini zion piper-opila ezpata-dantzari guztion partez. Berehala, berriz ere buruzagiak eta kapitainek belauntxingoa dantzatu zuten, San Ferminen irudiaren aitzinean, oraingoan.
Ez dugu oraindik aipatu baina Amaia Irigoien, Akier Perkaz, Julen Fagoaga eta Mikel Tristan aritu ziren kapitain-dantzan. Aritz Ibañez buruzagi postuan.
Prozesioa lagundu Nabarreriako burgoan barna eta berriz ere San Fermin elizara sartu zuten gure ezpaten azpitik.
Handik udal plazara abiatu ginen ezpata-dantzari taldea, bertan berriz ere bandera-dantza, arrosa eta belauntxingoa egiteko. Gure banderan pilatutako Arga ibaiaren uraren indarra hiriaren plaza nagusian hedatu eta buruzagia goratu genuen ezpata gainean. Kapitainek haien azken bilantzikoa dantzatu eta egindakoa deseginez, berriz Nabarreriako gure zokoruntz abiatu ginen.
Elkarri esku eman, eta berriz ere San Fermin Aldapakoaren eliza aitzinean dantzatu genuen irradaka, eguerdiko jende saldo, marmar eta kanpai hotsik gabe. Isabel Abarzuzak atondutako soka taldeak jarri zigun dantzarako erritmoa eta doinua eta berriz aldarrikatu genuen hurrengo urtean ere dantzara ateratzeko gure gogoa.
Eguneko jarduna mahai baten bueltan bukatu genuen, lagun artean. Egunean zehar gertatutakoak ezpata-dantzarion liburuan idatzia utzi genituen, geroko dantzariek ere ezagun ditzaten.
Goizeko haize harroxkoa erauntsi bilakatu zen arrats partean, baina oraindik ere eguna bukatu aitzin eguzki printza batzuk agertu eta euriarekin batera, ortzadar ederra sortu ziguten Iruñeko zeru gainean! San Fermin Aldapakoaren ezpata-dantza egunez, Axeri-boda! Ba al da bukatzeko modu ederragorik?
Denbora arrapaladan doa eta lana pilatu zaigu uda partetik hona. Hartara, udako gure ibilerak kolpe batez azalduko ditugu hemen eta lixto!
Ekainaren 24ean emanaldia egin genuen Iruñea ondoko Mutiloa-beheiti herrian. Bertako jaien kari, eguerdian dantzatu behar izan genuen eguzkiak bere indar guztia erakusten zuen garaian, eta beraz, itzalpean izkutatu ziren ikusle gutxi batzuen aitzinean. Nafarroako eta Zuberoako dantza sorta bat eskaini genuen ordubetez.
(Argazkiak: Karlos Iriarte)
Ekaina bukatzear zen eta beraz, uztaila hastear eta uztaila hastearekin, San Fermin! Uztailaren 6an Foruen plazan dantzatu genuen Iruñeko eta Iruñerriko gainontzeko dantza taldeekin batera. Lesakako dantzak eta Bateleren zortzikoa.
Uztailaren 7an, goizean goizik esnatu eta prozesioan parte hartu genuen goizean zehar. Iñigo Gartzia izan zen kapitaina eta Hasier Moreno banderaria. Ondotik, udal plazan dantzatu genuen ingurutxoa.
Astebeteren buruan berriz dantzara, zortziurrenean. Goizeko segizioan parte hartu eta ondotik, udal plazan, erraldoiekin batera eman genion akabera festetako jure dantza-jardunari. Neskek "Dominguera" jota dantzatu zuten kiliki eta erraldoiekin batera, eta ondotik, neskak eta mutilek batera, Larrain-dantza.
Iruñeko festetatik, Tuterako festetara. Azken urte hauetan bezala, Tuterako Beterri peñak gonbidatuta erriberako hiriburuan dantzatu genuen uztailaren 27an. Ingurutxoa, Jota eta Porrusalda, jauzi batzuk, arrimetako batzuk... eskaini genituen Tuterako karriketan barna afari eder baten truke!
Tuterako bestetatik Gasteizko bestetara. Abuztuaren 8an ordubeteko emanaldia eskaini genuen Matxete plazako taula gainean. Nafarroako hainbat dantza egin genituen. Txoko musikala erabiltzaileak emanaldia grabatu eta Youtuben hedatu zuen:
Javier Azuak 3 dimentsiotan grabatu zuen emanaldia eta beraz, betaurreko urdin-gorriak jantzi eta bertan izan bazinate bezala ikusi ahal izanen dituzue gure dantzak :-P, hemen, adibidez!
Izan ditugu emanaldi gehiago udan zehar (Batasunaren pribilejioa Iruñean, Debako euskal jaian Gure Kai taldeak gonbidatuta...), baina udaren laburpena izateko luze samar doa kontakizuna eta beste baterako utziko ditugu horiek!
Laugarren urtez karrikaratuko ditugu heldu den igandean, irailak 23 San Fermin aldapakoaren dantzak.
Ohi bezala 11:30etan abiatuko gara Errotxapeako zubitik eta handik, Aldapako elizara abiatuko gara, prozesioa bitartean, San Ferminen irudia laguntzeko. 13:15ak aldera udal plazan eginen dugu ezpata-dantza, eta ondotik, Aldapako kaperan, soka-dantza.
Protokoloa ohikoa izanen da, beraz:
11:30 - Arrotxapeko zubian: Bandera arbola eta kortejoaren irteera
12:15 - Aldapako San Ferminen elizatik: Aldapako San Ferminen prozesioa
13:15 - Udal plazan: San Fermin aldapakoaren ezpata-dantza
13:45 - Soka-dantza Aldapako San Ferminen elizan
Izan ere, aurten bigarrengo aldiz eginen dugu soka-dantza edo irradaka, egun osoko jardunari amaiera eman aitzin.
Bestetik, Alfonso Iturria tanborintero burlatar eta laguna helduko zaigu
aurtengoan txistuarekin gure kriskitinak dantzan jartzera, taldeko
gainontzeko txistulariekin batera. Hola, gure taldeko txistulari askoren maisu gisa emandako laguntza eskertu nahi diogu.
2012 honetan beraz, dantzari hauek hartuko dute parte gure dantzetan:
Buruzagia: Aritz Ibañez
Zerbitzaria: Nekane Martinez
Kapitainak: Amaia Irigoien, Mikel Tristan, Akier Perkaz, Julen Fagoaga
Ezpata-dantzariak:
Mikel Irure, Marta Zugasti, Hasier Moreno, Gaizka Garde, Itsaso Martinez,
Edurne Irigoien, Leire Leza, Xabier Garin, Itziar Perez, Rakel
Gartzia, Aitor Arana, Martxelo Sotes, Edurne Arana, Ainara Ranera, Iñigo Gartzia, Joseba Lorenzo, Maitane Vicuña, Aitor Razkin, Luis Carretero, Izaskun
Arriaran, Iñaki Iribertegi, Bea Martinez, Amaia Visus,
Itziar Zaldua, Naiara Garzia, Javier Urtasun, Miguel Angel Goikoetxea,
Kote Goñi.
Banderazaina: Angel Leza
Txistulariak: Alfonso Iturria, Ainara Ibañez, Eiande Aranburu, Enneko Gamboa, Iñaki Sagardoi, Veronica Ferreira, Beñat Lopez
Udazkenarekin bat helduko zaizkigu aurten ere San Fermin Aldapakoaren dantzak. Horretan pentsatzen ari ginelarik ohartu ginen iazkoaren kronika eta argazkiak zorretan genituela oraindik eta, hona zor hori kitatzeko saiakera, idazki honekin.
Irailaren 25arekin (San Fermin aldapakoaren egunez, beraz) egokitu zitzaigun dantzak karrikaratzeko hirugarren aldia.
Ohizko talde-argazkia egin ondotik, eguzkia lagun, Arga ibaiaren uren gainean dantzatu zuen Angel Lezak Iruñeko bandera. Arga ibaiaren uren indarra bildu eta dantzari guztiak babestu zituen banderaren azpiko korrikaldiak. Indar horrekin ekin genion eguneko gure jardunari.
Alde zaharreruntzko bideari ekin eta Santo Domingo aldapan geldiunea egin genuen kapitainek haien belauntxingoa dantza ziezaioten San Fermini. Eder Gartziak, Julen Fagoagak, Amaia Irigoienek eta Iñigo Gartziak bete zuten lan hori.
Handik San Fermin Aldapakoaren elizara igo ginen, prozesioa noiz hasiko zain. Piperropil eta moskatel dastaketarekin, pattarran gora xahututako indarrak bildu genituen berriz. Eguerdi aldean atera zuten San Fermin Aldapakoa bere kaperatik. Iñaki Tristan zerbitzariak piperropila eskaini zion eta ondotik, berriz ere kapitainek eta buruzagiak belauntxingoa dantzatu zuten irudiaren aitzinean.
Prozesioa Nabarreriako karriketan barna lagundu eta udal plazan bertaratu ginen 13:00ak aldera. Han ezpatak gurutzatu, buruzagia goratu eta banderak bere baitan zuen uraren babesa zabaldu genuen herriko plazan, kapitainek bere azken belauntxingoa dantzatu aitzin.
Udal plazatik, dantzarion egoitzarako buelta. Han Iñaki Tristan zerbitzariak eta Aritz Ibañez buruzagiak haien belauntxingoa dantzatu zuten.
Orain artekoetan horrekin bukatzen ohi zen protokoloa, baina ezpata-dantzaren ostean, irradaka estreinatu genuen hirugarren karrikaratzearekin bat. Dantzari, txistulari eta plazer izan zuten lagunek eskutik hartuta dantzatu eta kantatu genuen San Fermin Aldapakoaren eliza aitzinean, Isabel Abarzuza, Irene Barca eta Jesus Trincado-ren sokako musika-tresnen doinupean.
Irradakaren azken koplak dioen bezala, hurrengo urtean (egun gutxi barru) berriz!!!
Larunbat honetan, maiatzak 26, Ezpalak dantza tradizionalaren zazpigarren jaialdia eginen dugu Iruñean. Urtero-urtero dantza genero ezberdin bat hartzen dugu gaitzat eta aurtengoan zinta-dantzak izanen ditugu protagonista.
Tenerife, Katalunia, Araba eta Nafarroako taldeak izanen ditugu larunbatean, 18:00etatik aitzina, Iruñeko Burgoen plazan:
Iruñea. Maiatzak 26, larunbata
17.30ean Kalejira alde zaharreko karriketan barna.
18.00etan Ezpalak zinta-dantzen nazioarteko jaialdia Burgoen Plazan:
