Dantzan Ikasi

Inauteriak bete-betean agertu zitzaizkigun Donostiako San Telmo museora Thierry Truffaut-en eskutik pasa den urtarrilaren 14an. "Lapurdiko inauteriak eta bere lehengusuak" izeneko saioa eskaini zigun ikertzaile baionarrak, eta inauterien oinarrizko azalpenetatik abiatuta, Europan ohikoak diren hainbat ezaugarri eta azkenik Lapurdiko inauteriaren inguruko xehetasunak ezagutzeko aukera izan genuen.



Lapurdiko inauteriak: 33 urtez ikertzen

Ezer baino lehen, asteburu honetan bertan, otsailaren 4an, aurkeztuko duen liburuaren berri eman zigun Thierry Truffaut. Izan ere, azken 33 urteotan, Lapurdiko inauteriaren inguruan egindako ikerketa eta bilketa lan handiaren emaitza, oso osorik, bere dokumentu, ohar, idazlan, argazki eta agiri guztiekin, argitaratu eta "emango" du argitalpen baten bidez. "Herritarrengandik jasotakoa herritarrei itzuli" nahi diola adierazi zigun Truffaut-ek, eta beraz, material guzti hori, 3.500 orrialdez osatutako lan-mardula, argitaratu eta lapurtar eta inauterizale guztien eskura jarriko du. Liburu bat eta hiru DVDk osatzen dute argitalpena, eta izenburua "Vers un inventaire des traditions carnavalesques et hivernales de la province du Labourd” du. Jose Migel Barandiaran Fundazioak argitaratuta, Lapurdiko 40 herritako inauteriei buruzko testigantzak, albisteak, agiriak, argazkiak jasotzen ditu. Ez bakarrik Thierry Truffaut-ek idatzitakoak, baizik eta baita beste ikertzaile batzuk egindako lanak ere. Otsailaren 4an, Baionan, Eusko Ikaskuntzaren egoitzan egingo da lan honen aurkezpena.

Zotal egunak, neguko festak

Inauteriak, neguko festen barruan ulertu behar direla argitu zuen Thierry Truffaut-ek hasieratik. Nekazarien antzinako mundu ikuskeran, mundua zikloen arabera pentsatzen zen, eta urte berriaren zikloa edo zotal egunak ziklo aldaketaren une gorena ziren. Hartza atera eta udaberria dator. Neguko soltizioan hasi eta martxoa edo bazko bitartean, urtearen aldaketa egiten den sasoia da, eta garai batean, Frantzian bakarrik urte hasiera ospatzeko 20 data desberdin ere izan ziren. Urte aldaketarekin, zaharreko txar guztiak kendu, eta berriko onak etorrarazi nahi izaten dira. Inauteriak ere neguko festak dira, urte aldaketako festak.

Grezia klasikoan, Dionisio festetan neguko solstizioa ospatzen zela dio Baionako ikertzaileak, eta maskarak beharrezko zituztela jainkoetatik babesteko. Ezagutzen den lehen maskara Trois Freres haitzuloko irudia da, orain 15.000 urtekoa.

Hartza

Hartza da Europa osoan neguko pertsonaia nagusia. Neguko loaldia San Martin (azaroak 11) egunez hasi ohi du eta otsailaren 2 arte izango da lozorroan. Gizakia, hartzarengandik datorrela sinistu izan da, eta horren berri jaso izan da Zuberoan, Santa Grazin. Europako iparraldean zabalduago dago sinesmen hori. Otsailaren 2an, Hartza iratzarri, belarra jan, puzkerra egin eta festa hasten da. Hartza hil eta berpiztu egiten da festan.

Hainbat ele zahar daude Hartza eta emakumea lotzen dituena, neskazalea baita hartza. Neska batekin elkartu ondoren izandako kumea, Joan Hartza, Harzkumea edo Harxko da, erdi gizakia, erdi  hartza. Inauterietan erabat zabalduta daude hartzaren mozorroak.

Argazki bidez, hartza mozorroarekin ospatzen diren hainbat neguko festa erakutsi zizkigun Thierry Truffaut-ek: Gedre-ko hartzaren ehiza, Paubeko hartzaren ehiza, Arles sur Tech-eko Harzaren festa, edo Prats de Molloko hartzaren festa... Lapurdin, azken hartza 1965ean atera zen inauterietan, eta gero 1969an berreskuratu zen. Truffaut-ek bildutako datuen arabera, 1905ean Baionan hartza atera zen kaskarotekin, eta 1927an, Tillac margolariak, kaskarotak hartzarekin margotu zituen Kanbon. Hartza Lapurdiko inauterietan ageri den argazki bakarrena 1953koa da, Kanbon ateratakoa. Zuberoan eta Nafarroa Beherean ere agertu izan dira hartzak inauterietan, horien artean adibidez Arberats-eko inauterietan agertu izan zena 80ko hamarkadan.

Oso garrantzitsua da inork ez ezagutzea nor ezkutatzen den mozorroaren azpian, eta aurpegia estaltzeaz gain, larruen usainak gordinak horretan laguntzen du. Zenbaitetan, hartzak adarrekin agertzen dira, eta hori Europan oso arrunta omen da. Hainbat inauterietan agertzen dira Hartzak: Arizkun, Ituren, Markina, Zalduondo... Baita Aragoin (Bielsa), Frantziako kataluinian (Arles sur Tech, Prats de Mollo, St. Laurent de Cerdans..), Kantabria (Silio), Galizia (Salcedo), Austria, Moldabia, Polonia, Bulgaria, Alemania, Italia, Grezia...

Maskarak

Trois Frereko maskaratik hasita gaurdaino, munduko hainbat tokitan zabaldu dira maskarak neguko festetan. Maskara harrigarriak erakutsi zizkigun Truffaut-ek, Suitzako Silvesterclaus-ekoak, besteak beste.

Urnaesch Alter Silvester, Creative Commons Attribution 3.0 Unported.

Neguko maskarak basatiak direla dio, piztiak, eta urte berrikoak berriz ederrak. Ohikoa omen da erratzak eta ixipuak erabiltzea, urte zaharreko gauza txarrak garbitzeko. Ituren eta Zubietako Joaldunak, Bulgariako Kukeri-ak edo Lapurdiko Kotilun-gorriak sistema bereko mozorroak bere ttuntturro, joare eta ixipuekin. Joareak eta zintzarriak pasabidean egin arazteko hotsa nabarmena sortzen dute. Gaitza uxatu eta babes uhina eratzen dute. Horregatik egin ohi da kuestazioa joareekin.

Lapurdiko inauteria bere sisteman

1980ko hamarkadan ekin zitzaion Lapurdiko inauteria berreskuratzeari. 20 urteren buruan, 2000. urtean, berreskuraketaren emaitza aztertzen hasi zen Thierry Truffaut. Beskoitzen, Onak Arin taldearekin eta Claude Iruretagoienarekin 1981an antolatu zen inauteria. Horren aurretik 1937-38 inguruan atera ziren azken kaskarotak bertan. 2004 urtean Beskoitzera joan, eta herriko gazte batek esan zion Beskoitzen inauteria ez zela inoiz galdua izan. Belaunaldi bakarrean inauteria berreskuratu eta "betidanik" halaxe jarraitu zuen sentipena zabaldua zen herritarren artean.

Thierry Truffaut-ek azaldu zuenez, Baionako familia gaskoin bateko kidea da. Euskal kultura ikertzeko gogoa abertzaletasunetik sortu zitzaion. Herri egiteko gogotik, sustraiak, erroak, identitatea ondo ezagutzeko beharretik. Eta ondoren, ikerketen emaitzak herria egiten jarraitzeko erabiltzeko asmoarekin bildu dituela azpimarratu zuen.

Lapurdin inauterietako kuestazioan bi taldek parte hartzen zuten: kaskarotak eta maskak. Lapurdiko maskei buruzko lehen aipamena 1315ekoa da. Kuestazioko kantuak ohikoak izan dira. Oro har, Lapurdiko inauterietan parte hartu izan duten pertsonaiak aipatu zituen:

• Musikariak: xirula eta ttun-ttuna, atabala, arrabit.
• Banderaria
• Kaskarotak
• Jauna eta anderea (ezkontza)
• Ponpiera
• Saint Pansard
• Kotilun-gorri
• Hartza eta erakuslea
• Besta-gorriak

Lapurdiko inauteriko zenbait margolan eta argazki zahar erakutsi zituen: Uztaritzeko inauteria 1906an, Uztaritzeko kaskarotak, ponpiera, kotilun-gorri eta besta-berria,...  Kaskaroten argazki zaharrena 1887ko Ezpeletakoa, biolinak lagunduta. Hazparne (1922), Kanbo (1910), Biarritz, Donibane Lohizune... Herrietako taldeak hirietara jotzen omen zuten kuestazioa egitera. Senpere, Ezpeleta.

1960an bukatzen da Uztaritzen inauteria antolatzeko eredu zaharra. Urtero antolatu eta desegiten zen antolaketa mota zen. 1966-68 inguruan, Izartxo taldea arduratuko da tradizioari eusteaz. Gaur egun ere mutil ezkongabeek jarraitzen dute inauteria egiten Uztaritzen.

Berreskuratu, egokitu, gogoratu

Zenbait herritan 60 urtez inauteria ospatu gabe pasa arren, behin martxan jarrita inork ez zien azaldu beharrik izan nola egin behar zituzten gauzak. Bazekiten nola egin arrera kaskarotei, zein jaki mota eskaini (inauterietako pastelak), e.a. Jan eta edan, edan eta jan, etxeko jabeek oturuntza ederrak paratzen dizkiete maskaratueri. Kaskaroten festarekin, harreman sozialak bideratzen dira, bizilagun berriak auzoan txertatzen dira... Auzoko identitatea, herrikoa baino sendoagoa baitzen garai batean.

Aduna eta Andoaingo axeri-dantza
Andoaingo axeri-dantza elkartea

Data: 2012ko urtarrilak 21, larunbata
Ordutegia: 10:00 – 13.00
Lekua: Urigain kultur etxea, La Salle Etorbidea 6 - 20140 Andoain.
Prezioa: 15 €
Izena emateko epea: Urtarrilak 15

Aduna eta Andoaingo axeri-dantza
Tradizio zahar, bitxi eta jostagarria gorde da Andoain eta Adunan, eta festa berezi horri erreparatuko diogu Andoaingo Axeri-dantza elkartearen eskutik. Ekainaren 24an, San Joan egunez, Andoainen, eta abuztuaren 15ean, Andre Mariaren egunean Adunan, dantzatzen dira axeri-dantzak gaur egun.

Aduna, 1929. Axeri-dantzan parte hartu zutenen argazkia

Dantzak, musika, joan-etorriak, jolasak, borrokalditxoak, harrapaketak, lasterkak, perratze antzerkiak, dorreak eta beste hainbat osagai ditu axeri-dantzak. XVIII. eta XIX. mendeetan Larramendi eta Iztuetak festa honen berri eman zuten, baina XX. mendean, gerra zibilaz geroztik plazatik ezkutatu zen. 1970eko harmakadan, Andoaingo Lizar Makil dantza taldeak berreskuratu zuen Bixente Olanoren laguntzarekin.

Andoaingo axeri-dantza elkartea

Berreskuraketa ondoren urtez urte festari eusteko sortu da Andoaingo axeri-dantza elkartea, eta andoaindarren artean tradizioa sustraitzeko lanean dihardu. Lizar Makil taldearekin hasi eta orain gutxi arte axeri-dantza bultzatuz aritu den Juantxo Arregik eta Axeri-dantzaren elkarteko Xabier Lasak eskainiko dituzte axeri-dantzaren nondik norakoak eta argibideak. Historia, berreskuratzen prozesua eta gaur egungo egoera eta janzkera ere izango dute mintzagai.



Ondoren, Andoaingo axeri-dantzako elkarteko kideen eskutik, dantza osatzen duten zatiak banan-banan landuko dira, dantzatuz edo jolastuz, tokatzen denaren arabera. Aitarena, zortzikoa edo esku-aldatzekoa, orratzakoa, txingoa edo ilentia, korrika, perra jartzea eta borroka edo torrea besteak beste.

Andoaingo Urigain kultur etxean egingo da saio teorikoa eta ondoren, Arrate pilotalekuaren azpikaldean egingo da saio praktikoa.

• Ikastaroan izena emateko egin klik hemen

Lapurdiko inauteriak eta bere lehengusuak
Thierry Truffaut

Data: 2012ko urtarrilak 14, larunbata
Ordutegia: 10:00 – 13.00
Lekua: San Telmo Museoa, Zuloaga plaza 1, 20003 Donostia.
Prezioa: 15 €
Izena emateko epea: Urtarrilak 9

Lapurdiko inauteriak eta bere lehengusuak
Inauterien inguruko saio teoriko honek bi zati izango ditu. Batetik, Lapurdiko inauteriaren berreskuratze prozesuari begiratuko dio Truffaut-k. 1960ko  hamarkadan Guilcherren bilketa, 70koan Argiaren berregite lana eta ondoren Begiraleak eta EDBren bidez inauteriak herriz herri birsortzen joan ziren Lapurdin 80ko hamarkadan. Prozesu hori ikertu du Thierry Truffaut-ek eta atal bat "Joaldun et Kaskarot" liburuan ezagutzera eman badu ere, laster argitaratuko du bereiziki Lapurdiko inauteria aztergai duen liburu berri bat.



Saioaren bigarren atalean Euskal Herriko inauteriak eta bertan aurki ditzakegun pertsonaia bereziak Europako testuinguruan kokatzeko irudi bidaia egingo dugu Thierry Truffaut-ekin. Urteak daramatza Europako hainbat inauteri aztertzen, eta horietan aurkitutako hainbat antzekotasun eta irudi harrigarri erakutsiko ditu argazki bidez.

Kuestazio edo eske errondak, mozorroak, hartzak, ezkontzak, ijitoak, joaldunak eta bere senideak, heriotza eta berpiztea, perratze, orrazte eta ile-mozteak eta bestelako inauterietako hainbat osagai Europako zenbait txokotan azaleratzen direla erakutsiko du Truffaut-ek. Euskal inauteria eta bere dantzak, testuinguru zabal eta harrigarri batean kokatzeko mintegia izango da.

Thierry Truffaut (Baiona, 1957)
Thierry Truffaut-ek antropologia soziala eta eta historikoa ikasi zituen Le Hougan, Gizarte Zientzien Goi Ikasketen Eskolan, eta Euskal Herriko, Gaskoinako eta Pirinioetako festa eta inauteriak ditu ikergai azken hogeita hamar urtetan. Euskal Dantzarien Biltzarrako presidente izan da eta Lapurdiko inauteriaren berrezartze prozesuan parte hartu zuen besteak beste Pierre Bettelu, Pierre Gil eta Claude Iruretagoienarekin, eta EDB, Begiraleak eta Lapurtarrak elkarteen babesean. Hainbat artikulu eta ikerketa lan argitaratu ditu inauterien inguruan, eta Zubieta eta Lapurdiko inauteriak sakon ikertu zituen Joaldun et Kaskarot (Elkar, 2005) liburuan.

• Ikastaroan izena emateko egin klik hemen

Ezpata-dantza genero bizi eta dibertigarri bat ikasten hasi eta dantzan gozatzeko aukera eskaini digu pasa den urriaren 1ean Dantzagunean egindako Rapper ezpata-dantzen ikastaroak. Jeremy Carter-Gordon, dantzari, musikari eta etnokoreologo estatubatuarra izan dugu irakasle, eta urratsez urrats Ingalaterrako dantza tradizional hauen oinarriak irakatsi dizkigu.



Ikasleen artean, orain 20 urte inguru dantza horiek berak Ingalaterrako Monskeaton morris men taldearekin ikasten jardundako zenbait dantzari izan genituen. Eta hain zuzen ere, ikastarorako erabilitako rapper-ak, garai horretan dantza horiek lantzeko Goizaldiko dantzari talde batek erositakoak izan dira (Mila esker Goizaldi!). Jeremy Carter-Gordon irakasleak Estatu Batuetatik rapper ezpata sorta bat eskatuta zuen, baina Madrilen, aduanan geratu dira bahituta.

Northumberland-eko ezpata-dantzak

Ingalaterrako ipar-ekialdean, Northumberland eta Durham eskualdetan dantzatu ohi izan dira dantzak dira rapper-ak. Ezpata-dantzak dira, punta eta helduleku (hilt and point) erakoak. Alegia, dantzariek ezpatak elkarri emanez kateak, borobilak eta figura desberdinak sortzen dituzte, Europako beste hainbat tokitan bezala.



Baina rapper dantzen ezaugarria da, talde oso txikitan (bost dantzari) dantzatzen direla, ezpatak bi helduleku duten xafla malguak direla, eta oin-joko eta esku-joko bizi-biziak tartekatuz dantza azkar eta ikusgarria sortzen dela.

Lehenengo oinak, gero eskuak

Aurkezpen eta rapper dantzen testuinguru eta historiari buruz azalpenak eskaini ondoren, oin-jokoa lantzen hasi zuen saio praktikoa Jeremy Carter-Gordon-ek. Gaur egun claque edo tap-dancing ezagunak dira, baina horien jatorrian Ingalaterra eta Irlandako clog-dancing eta oin-jokoak daude, eta horietakoak dira rapper dantzetan egiten direnak. Oin jokoa apur bat landu genuen, baina hori ez da arratsalde batean ikastekoa, eta oinak askatu bitartean urratsa ez galtzeko modua ere erakutsi zigun Carter-Gordon-ek.



Ondoren, bosteko taldeak egin eta ezpatak elkarri eman ondoren, rapper dantzetan ohikoak diren hainbat figura eta mugimendu ikasteari ekin genion: open ring, nut, rose, straight line, guard, follow... Zenbait figuratan harrigarria gertatzen zitzaigun zenbait euskal dantzarekin antzematen genituen antzekotasunak. Adibidez, Oñatiko Korpus dantzetako arku-dantzan egiten diren zenbait mugimendu, ia modu berean egiten dira rapper dantzetan.



Euskal Herriko ezpata-dantzak ezagutzera etorri da Jeremy Carter-Gordon, eta euskal ezpata-dantza batzuk ikusi ditu hemen egin dituen asteetan, baina Ingalaterrako rapper ezpata-dantzen harra guregan sartuta joan da, eta benetan errepertorio interesgarria, gozagarria eta dantzagarria da.

• Dantzan Ikasi: Rapper ikastaroa [argazkiak]
  

Ikusi hemen 1929ko rapper ezpata-dantza baten irudiak:

Ingalaterrako Rapper dantzak
Jeremy Carter-Gordon

Data: Urriak 1, larunbata
Ordutegia: 16.00 – 19.00
Lekua: Dantzagunea (Arteleku - Kristobaldegi, 14, 20014 Donostia)
Ikastaroaren prezioa: 15 €
Izena emateko epea: Irailak 27

Ingalaterrako Rapper dantzak
Ingalaterrako ipar aldeko dantza erritual, erritmo azkarreko eta dantzakera biziko ezpata-dantzak dira Rapper-ak. Gehienetan bost dantzarik dantzatzen dituzte, eta oinekin zapateatu urratsak egiten dituzte, ezpatak figura koreografiko desberdinak eta sorkuntza bide berriak egiteko erabiltzen dituzten aldi berean.

Taller honetan parte hartuko dutenek oinekin lurra kolpatuz egiten diren urratsak edo zapateatuak, bakarkako figurak eta dantzak taldean jartzen ikasiko dute. Alor praktikoarekin batera, dantza genero honen inguruko historia eta testuinguru kulturalaren inguruko ezaugarriak azalduko ditu Jeremy Carter-Gordon-ek. Zola gogorreko zapatak ekarri,  horrelakorik baldin baduzu behintzat, eta egon prest dantza tradizional dibertigarri eta bizi hauekin gozatzeko.

Jeremy Carter-Gordon (Concord, Massachusetts, AEB, 1989)
Boston-eko (Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak), dantza ikertzaile eta irakaslea da Jeremy Carter-Gordon. Dantza, musika eta kantu tradizionala ikasiz hazi zen, eta Bard Collegen graduatu berria da, Etnokoreologia lizenziaturan.

Zortzi ezpata-dantza taldetan dantzatu du, eta horietako hiru talde berak sortu ditu. Britainia Handian ospatzen den DERT izeneko Rapper dantza sariketan hainbat sari irabazi ditu bere taldeekin. Unibertsitate ikasketak burututa Europan barrena bidaiatzen ari da ezpata-dantzen eredu desberdinak  aztertuz. Zehazki "Hilt-and-Point" edo "helduleku eta punta" erako ezpata-dantza ditu aztergai, eta Europako hainbat eskualde bisitatzen arituko da tokian-tokiko ezpata-dantzak aztertuz  2012ko abuztura bitartean.

• Ikastaroan izena emateko egin klik hemen

Programa zabal eta sakona, era trinko eta intentsiboan lantzeko aukera eskaini digute Josu Erramun Larrinagak eta Emilio Xabier Dueñas-ek uztailaren 2an, Elgoibarren, Inazio Bereziartua Musika Eskolan egindako Haur Folklore ikastaroan.



Jolas, joko eta dantzak eginez ekin genion egunari, eta ondoren etorri ziren azalpen teoriko eta metodologikoak, berriz ere ariketa fisikoekin uztartuz.



Irakasleek eskainitako lan-idatzian jasotzen denez: "Haur-munduaren folklorea, duela, nolabait, gutxi arte, ahoz transmititzen izan da bere forma ohizkoan; metodo honek, alabaina, aldaketak izan ditu, gehienetan masa-komunikabideen sofistikazio nabarmenak eraginak, nahiz eta, beste alde batetik, eskertzekoak diren, irakaskuntzak eta sustatzailetza sozio-kulturalak hura berpizten saiatzeko egiten dituzten ahaleginak."



Hiru sailetan landu ditugu proposamenk:
a) Jolasak
b) Musikadun jolasak
c) Joku Dantzak

Baina dantza eta jolas zerrenda bat baino, horiek hezkuntza proiektu batean integratzeko irizpideak eskaini dizkigute Josu Erramun Larrinagak eta Emilio Xabier Dueñas-ek. Adibidez, folklore egutegia kontuan hartu eta haren arabera ekimenak antolatzeko.



Horrekin batera, umeen adinaren araberako dantza eta jolasak, bai hautaketa orduan eta baita bakoitza gauzatzeko eragin diezaiokegun zailtasun graduan.



Ahozko jolasak, musikarik gabeko jolasak, erritmodun baina musika zehatzik gabeko dantzak, eta musikaren arabera egiteko dantzak... Jardueraren une eta helburu bakoitzean erabiltzeko lanabesak aurkeztu zizkiguten. Kadera baten gainean, haurrak-haurrak, sarian-zunzun, katadera-dantza, jean-petit-qui-danse, itses-dantza, xarmantia-matelota, maska-dantza, ahuntz-dantza, esku-dantza, paxa-dantza, saskito-dantza, txakolin, buhameen dantza, Arrastariako entradillak, Baztango zortzikoa eta  jota eta porrua landu genituen besteak beste.



Jantzi eta tresna prestaketa lanetan umeak inplikatu, eta ingurunearen erlazionatzen eta trasnformatzen ikasteko adibideak ere eskaini zizkiguten.



Haurtzaroan folklore baliabideak aplikatzeko planifikazioa eta proiektuaren aurreikuspenaz ohartarazi gintuzten. Bai urtez-urteko mailaketari dagokionez, bai urte bakoitzaren antolaketari dagokionez, eta baita jarduera  honetarako erabiltzen dugun orduaren planifikazioari dagokionez.



Folklore kontzeptua, bere historia, disziplinaren ezaugarriak eta euskal folklorearen hainbat xehetasuna aurkeztu zizkiguten. Eta borobiltzeko idatzizko dokumentazio bikaina, musika eta bideo grabazioak eman zizkiguten ikasitakoa sakondu eta aplikatu ahal izateko.



kastaro trinko bezain mamitsua beraz, gozagarria une askotan, eta serio-serio entzun eta ikastekoa beste zenbaitetan. Gure transmisio zereginean folkloreak eskaintzen dizkigun aukera eremua zabaltzeko baliabide sorta ederra eskaini digu. Ea denak baliatzeko gai garen!

• Haur Folklore ikastaroa [argazkiak]
  

Dantzaren irakaskuntzan dihardutenentzat lagungarri izan daitezkeen hainbat ekarpen, gako eta gogoeta eskaini ditu Sabin Bikandik maiatzaren 21ean, Gipuzkoako Dantzagunean, Artelekun, eskainitako mintegian. Saioak "Dantza eta Musika: zenbait oinarri eta kontzeptu" izenburua zuen, baina Sabin Bikandik, dantzaren mugimenduaren analisi eta erritmoaren oinarri batzuek azaltzeaz gain, dantzaren mundua ulertu, bizi eta gozatzeko beste hainbat gogoeta eskaini ditu.



Dantza irakaslearen jarduerarako musikaren ezagutzak duen garrantzia nabarmendu du Bikandik. Era berean, dantzarako jotzen duen musikariak dantza ezagutzeak funtsezkoa dela erakutsi digu. "Musika nota bakoitza zein urratsekin doan" jakiteak nola laguntzen duen ikusi ahal izan dugu. Dantza eta musika eskutik doaz. Aiko taldeko kideak.


Gogoeta praktikaren bidez landu dugu zenbait ariketa eginez. Baina abiapuntuan, goiz bateko saio batekin formazio trinko bat ordezkatzerik ez dagoela konsziente izan behar garela.


Urratsen irakaskuntzan, mugimendu bakoitzari dagokion denbora eman beharrean, deneri balio bera emateak urratsa bera bortxatu eta erritmoz biluzten dugula ohartu gara.



Saio praktikoa eta teorikoa izan da larunbatekoa. Dantza-maisuak arbelean emandako azalpenak ondoren praktikara eraman ditugu. Hala jotaren oinarri erritmikoak ezagutzeko baltseo eta mazurkatik abiatu gara, musikari pultsoa aldatuz ze erritmo ezberdin lortu daitezkeen ikusi dugu besteak beste.




Beraz, dantzaren irakaskuntzan, egitura erritmikoak transmititzeko,  horiek ongi ezagutu behar direla ikusi ahal izan dugu, eta horiek ezagutuz gero, dantzan irakasteko tresna eta aukera eremu zabalak irekitzen zaizkigula gure aurrean.

• "Musika eta dantza: zenbait oinarri eta kontzeptu" ikastaroa. (argazkiak)
  

Mediterraneoko isurialdeko euskal lurretan zabalkunde handia ezagutu duten dantzak dira ingurutxoak. Bikoteka antolatutako dantzari lerroak, borobilean, larrainetan eta plazetan dantzatzen dira ordulariaren aurkako norabidean. Kantauriar isurialdean soka-dantzak bezala, festa eta ezteietan ospakizun dantza nagusiak izan dira ingurutxoak Nafarroako iparraldean eta Gipuzkoako hegoaldeko zenbait eskualdetan



Dantza mota horretaz aritu da Juan Antonio Urbeltz “Ingurutxoak: Sistema eta ezaugarriak” ikastaroan. Ikerfolk-eko buruak, bere emazte, Marian Arregi eta seme, Mikel Urbeltzek lagunduta, ingurutxoen inguruko hitzaldia eta saio-praktikoa eskaini ditu maiatzaren 14an Donostiako Dantzagunean.




Hitzaldian Argia taldearekin egindako lanez aritu da Urbeltz: Leitza, Iribas, Erronkari, Bedaio... Hogeita hamar herri ingurutan ibili ziren Juan Antonio Urbeltz eta Marian Arregi 1965 eta 1975 bitartean ingurutxoak biltzen. Tokian tokiko bilketa lan horretan jasotakoaren inguruko ikaspen eta doinuetatik abiatuta, eta ondoko urteetan bildutako dokumentazioan oinarritutako hitzaldia izan da.



Urbeltz, ingurutxoek osatzen duten sistemaz ari zela, adibide esanguratsu bat jarri du hau ulertzeko: Dantza hauek jasotzen zebilen garaian Leitzako ingurutxoa hartu zuen oinarri. Behin Leitzakoa menperatuta, beste ingurutxoak ulertzea eta ikastea errazagoa gertatu zitzaien, antzeko figurak aurkitzen baitira batean eta bestean, eta Leitzako ingurutxoan gehienak aurki daitezke.

Dantzarako oinetakoak jantzi eta ingurutxoen figura eta erritmo desberdinak lantzera igo gara dantzagelara.



Mikel Urbeltzek eta Marian Arregik jotako ingurutxo ezberdin andanaren doinuekin aritu gara dantzan hitzaldia bukatu geroztik. Leitzako ingurutxoa hartu dugu ardatz eta hori nola dantzatu irakatsi digu Juan Antonio Urbeltzek: Hasierako soka-dantza, bilantzikoa, inguru txikia, inguru handia, erritmo ezberdinak... denak landu ditugu, horrela, pixkana, sistema ulertzen eta barneratzen joateko xedez.

• "Ingurutxoak: Sistema eta ezaugarriak" ikastaroa [argazkiak]

Dantza tradizionalaren formazioan ditugun egiturazko gabeziak nola zuzendu aztertzerakoan, ikasketa formal batzuk eta titulazio bat bideratzeko interesa antzeman dugu bateko eta besteko eragileekin izandako harremanetan. Ikastaro solteekin hainbat konpetentzia eta ezagutza lantzeko aukera izaten da, baina formazio gabezia egiturazkoa da, eta horrek ikasketa prozesu trinko eta osatuago bat eskatzen du.

Euskal dantza tradizionalaren formazioari buruz ditugun kezkak Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza sailarekin konpartitu ditugu. Hezkuntza saila Arte Eszenikoen Goi Mailako eskola, Eszenika, martxan jartzeko lanean buru-belarri dabil. Bertan, antzerkia, arte eszenikoen teknikaritza eta dantza garaikidea ikasi ahal izango dira. Horiekin batera, eskola horretan dantza tradizionaleko ikasketak eskaintzeko aukeraz mintzatu gara. Oraingoz Hezkuntza sailak ez du horrelakorik aurreikusten.

Dantza tradizionaleko ikasketei buruz, Hezkuntza sailak interesgarritzat  jotzen du gaia, baina lau urteko ikasketa trinko eta itxiaren ordez, ikasketa eredu ireki eta malguago bat aztertzen ari dira Hezkuntza Saileko aholkulariak. Zentro bakar batean zenbait urtez ikasketak egiten egon beharrean, han eta hemen curriculum bat osatzen joateko aukera emango lukeen ikasketa eredu ireki bat dute buruan. Hori praktikan nola gauzatu daitekeen eta lege aldetik nola babestu daitekeen aztertzen ari dira.

Haur folklore ikastaroa
Emilio Xabier Dueñas, Josu Erramun Larrinaga

Data: Uztailak 2, larunbata
Ordutegia: 09.30 – 13.30 eta 15:00 – 19:00
Lekua: Elgoibarko Musika Eskola (Aita Agirre Plaza, 20870 Elgoibar)
Ikastaroaren prezioa: 30 €
Izena emateko epea: Ekainak 19

Haur folklore ikastaroa
Haur folklore izenaren azpian, tradiziotik jasotako jarduera multzo bat bildu dute Josu  Erramun Larrinagak eta Emilio Xabier Dueñas-ek ikastaro honetarako. Material horietako asko gazte eta helduen eremukoak ziren, baina ikusi da haurrei zenbait balio transmititzeko tresna eraginkorrak izan daitezkeela. Batetik folklorea, jai egutegia, mitologia eta hizkuntza, janzkera eta osagarriak maila teorikoan landuko dira. Bestetik, praktikoki landuko dira beste zenbait atal: musikarik gabeko jolasak, musika duten jolasa, jolas-dantzak eta dantzak.



Folklore ikastaroa izango da honako hau, eta hitzak aurreratu bezala, kultura tradizionala modu irekian izango du aztergai. Beraz, ikastaroan landuko diren edukien artean dantza ez da osagai nagusi eta bakarra. Gaur egun disziplinak garbi mugatzeko joera badugu ere, tradizioan ez dira hain gordin marraztuta aurkitzen. Jolas batek noiz uzten dion jolas izateari dantza izateko, edo kantu bat eta dantza baten arteko bereizketa muga non finkatu daitekeen egungo ikuspegi mugatzaileak eragindako kezkak dira. Folklorean aurkitzen ditugun hainbat jarduera jolasa, jokoa, dantza, kantua, musika edo festa diren zehaztea zentzurik gabe lana da.

Emilio Xabier Dueñas (Barakaldo, 1959)
Folklore ikertzaile eta dibulgatzaile hau Eusko Ikaskuntzaren folklore saileko presidentea da gaur egun. Besteak beste inauteriak, Adunako azeri-dantza, Aramaioko jai-ohiturak, dantza taldeen dinamikak, ahozko transmisioa eta tradizioa edo eta Bizkaiko mendebaldeko eta Kantabriaren ekialdeko folklorea aztertzen duten ikerketa lanak burutu ditu, hainbat liburu eta aldizkari berezitutan argitaratu dituenak. Joko-dantzen inguruko lan mardul baten egilea da, Bizkaiko dantza tradizionalen CD-Rom-aren testuen idazlea da eta ume eta gaztetxoen folklorea (2000) DVD eta liburuskaren egile eta editorea.

Josu Erramun Larrinaga (Barakaldo, 1958)
Soziologoa eta irakaslea da Josu Erramun Larrinaga, eta folklore alorrean hainbat ikerketa eta dibulgazio lan burututakoa azken hamarkadetan. Euskal Herriko gazte-elkarteen, Bizkaiko jaien eta umeen, eta Sakanako folklorearen inguruko liburuak argitaratu ditu, eta inauterien eta Bizkaiko dantza tradizionalen inguruko lanetan parte hartu du. Dantza eta folklorearen inguruko hainbat ikastaro zuzendu eta eskaini ditu, eta hainbat aldizkaritan argitaratu ditu bere lanak.

• Ikastaroan izena emateko egin klik hemen